Hujjat nomi
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ ҚОНУНИ Қишлоқ хўжалигида кооперация тўғрисида
 To`liq ro'yxatga qaytish
Hujjat turiQonun
Hujjatni qabul qiluvchi tashkilotO'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi
Hujjat muallifiO‘zbekiston Respublikasi Qishlоq хo‘jаligi vаzirligi
Muhokama boshlanishi (sana)2018-04-16 10:28:53
Muhokama yakunlanishi (sana)2018-05-02 23:59:00
Hujjat ko'rinishiNHH loyihasi
Hujjatning joriy holatiMuhokama yakunlangan

Қишлоқ хўжалигида кооперация тўғрисида

1-боб.Умумий қоидалар

1-модда. Ушбу қонуннинг мақсади

Ушбу қонун қишлоқ хўжалиги кооперацияси муносабатларини жорий этиш ва ушбу тизимни асоси ҳисобланган қишлоқ хўжалиги кооперативлари ва уларнинг бирлашмалари фаолиятини йўлга қўйиш, тугатиш ва қайта ташкил этиш соҳасидаги муносабатларни тартибга солади.

2-модда.Умумий тушунчалар

Ушбу қонунда қуйидаги асосий тушунчалар қўлланилади:

қишлоқ хўжалиги кооперацияси – қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариши
ва истеъмол кооперативлари ҳамда уларнинг бирлашмалари тизими;

қишлоқ хўжалиги кооперативи – қишлоқ хўжалиги товар ишлаб чиқарувчилари бўлган фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари томонидан биргаликда ишлаб чиқариш ёки бошқа хўжалик фаолиятини юритиш учун ўзларининг моддий ва бошқа эҳтиёжларини қондириш мақсадида ихтиёрий равишда мулкий пай бадалларини бирлаштириш асосида ташкил этилган ташкилот. Қишлоқ хўжалиги кооперативи (кейинги ўринларда – кооператив деб юритилади) қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариш кооперативи (кейинги ўринларда –ишлаб чиқариш кооперативи деб юритилади) ёки қишлоқ хўжалиги истеъмол коперативи (кейинги ўринларда – истеъмол кооперативи деб юритилади) шаклида ташкил этилиши мумкин;

кооператив аъзоси – ишлаб чиқариш кооперативи фаолиятида шахсий меҳнати билан иштирок этувчи ёки истеъмол кооперативининг хўжалик фаолиятида иштирок этувчи, пай бадали киритган ва овоз бериш хуқуқи билан кооперативга қабул қилинган ҳамда кооперативнинг мажбуриятлари бўйича субсидиар жавобгарликка эга бўлган жисмоний ва юридик шахс;

кооперативнинг уюшган аъзоси – кооперативнинг ишлаб чиқариш фаолиятида меҳнати билан иштирок этмайдиган, киритган пай бадали бўйича девиденд оладиган, пай бадали қиймати чегарасида кооператив фаолияти билан боғлиқ зарарлар бўйича тавакалчиликни ўз зиммасига олувчи ҳамда ушбу қонун
ва кооператив уставида белгиланган чекловлар доирасида кооперативда овоз бериш ҳуқуқига эга бўлган жисмоний ёки юридик шахс;

кооператив аъзоларининг субсидиар жавобгарлиги – кооперативнинг мажбуриятлари бўйича ҳамда коперативга кредиторлар томонидан қўйилган талабни белгиланган муддатларда қондира олмаслик ҳолатларида юзага келадиган мажбуриятлар юзасидан кооператив аъзоларининг қўшимча жавобгарлиги. Кооператив аъзоларининг субсидиар жавобгарлигининг миқдорлари ва шартлари ушбу қонун ва кооператив устави билан белгиланади;

қишлоқ хўжалиги товар ишлаб чиқарувчиси – ўсимликчилик, чорвачилик ва балиқчилик сохасида қишлоқ хўжалиги маҳсулоти ишлаб чиқаришни амалга оширувчи жисмоний ёки юридик шахс;

ходим – кооператив аъзоси бўлмаган ва маълум бир мутахассислик, малака ва лавозимга меҳнат шартномаси асосида жалб этиладиган шахс;

пай бадали – кооператив аъзоси ёки кооператив уюшган аъзосининг кооперативни пай фондига пул, мулкий улуш ёки пул қийматига эга бошқа мол-мулклар ҳамда мулкий ҳуқуқлар бўйича киритган мулкий бадалидир. Кооператив аъзосининг пай бадали мажбурий ва қўшимча бўлиши мумкин;

мажбурий пай бадали – мажбурий тартибда киритиладиган ва овоз бериш, кооператив фаолиятида иштирок этиш, кооператив уставида белгиланган хизмат ва имтиёзлардан ҳамда кооператив тўловларини олиш ҳуқуқини берувчи кооператив аъзосининг пай бадали;

қўшимча пай бадали – кооператив аъзосининг ушбу қонун ва кооператив уставида кўзда тутилган миқдор ва тартиб бўйича девиденд олаётган, ўз ихтиёрига кўра мажбурий пайга қўшимча равишда киритган пай бадали;

пай – коператив мулкини яратишда, кооператив аъзоси ёки кооперативнинг уюшган аъзосининг иштироки даражсини ифода этувчи ва қиймат кўринишида хисобга олинувчи кооператив мулкининг бир қисми. Кооператив аъзосининг пайи, унинг пай бадали ва кўпайтирилган пайидан ташкил топади. Кооперативнинг уюшган аъзосининг пайи, унинг пай бадалига тенг;

кўпайтирилган (ўстирилган) пай – кооператив тўловлари ва бошқа кооператив маблағлари хисобига, пай бадалига кўшимча тарзда шаклланувчи ва ушбу қонунда кўзда тутилган тартибда тўлаб берилувчи кооператив аъзоси пай бадалининг бир қисми;

пай фонди – кооператив аъзолари ва кооперативнинг уюшган аъзолари пайлари йиғиндисининг пулдаги ифодаси;

дивиденд – аъзоларнинг қўшимча пай бадали ва кооперативнинг уюшган аъзолариннинг пай бадали бўйича, ушбу қонун ва кооператив уставида белгиланган миқдорда тўлаб берилувчи кооператив фойдасининг бир қисми;

кооператив тўловлар – аъзолар ўртасида, уларнинг кооперативда шахсий меҳнати билан иштироки ёки хўжалик фаолиятида иштирокига мутаносиб тарзда тақсимланувчи кооператив фойдасининг бир қисми;

кооперативнинг хўжалик фаолиятида иштирок этиш – кооперативга аъзолар томонидан махсулот, хом-ашё етказишлар, кооперативда улар томонидан товар сотиб олиш, кооператив хизматларидан фойдаланиш, шу жумладан, кредит кооперативидан қарз ва пул маблағлари жамғармаларини олиш;

кооперативнинг бўлинмас фонди – кооператив фаолияти давомида кооператив аъзолари ва кооперативнинг уюшган аъзолари пайларига бўлинмайдиган ёки уларнинг кооперативга аъзолиги тўхтатилганда, тўловга тегишли бўлмаган ва кооператив уставида белгиланган мақсадлар учун фойдаланилувчи кооператив мулкининг бир қисми;

шахсий меҳнат билан иштирок этиш– кооператив аъзосининг кооперативнинг ишлаб чиқариш фаолиятида, унинг кооперативда ишлаган кунлари ёки иш ҳақи миқдорида ёки у ёки бу муддатда бажарилган иш ва ишлаб чиқарилган маҳсулот хажми билан ифодаланувчи иштироки;

3-модда. Кооперативни ташкил этиш ва фаолиятининг асосий тамойиллари

Кооператив қуйидаги тамойиллар асосида ташкил этилади ва фаолият юритади:

кооперативга аъзоликнинг ихтиёрийлиги;

кооперативнинг ишлаб чиқариш ва бошқа хўжалик фаолиятида иштирок этаётган аъзолари учун ўзаро ёрдам ва иқтисодий манфаатнинг таъминланганлиги;

кооперативнинг фойда ва зарарини, унинг аъзолари ўртасида уларнинг шахсий меҳнати билан иштироки ёки кооперативнинг хўжалик фаолиятидаги иштирокини ҳисобга олган ҳолда тақсимланиши;

кооперативнинг хўжалик фаолиятида, унинг аъзоси бўлмаган шахслар иштирокини чеклаш;

кооператив аъзоларини қўшимча пай бадали ва уюшган аъзоларни пай бадали бўйича девидендларни чеклаш

кооператив фаолиятини ошкоралик асосида бошқариш(битта кооператив аъзоси-битта овоз);

кооператив фаолияти тўғрисидаги ахборотларнинг, унинг барча аъзолари учун очиқ бўлиши.

4-модда. Қишлоқ хўжалигида кооперация тўғрисидаги қонун ҳужжатлари

Қишлоқ хўжалигида кооперация тўғрисидаги қонун ҳужжатлари ушбу қонун ва бошқа қонун ҳужжатларидан иборат.

Агар Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномаларида Ўзбекистон Республикасининг қишлоқ хўжалигида кооперация тўғрисидаги қонун ҳужжатларида назарда тутилганидан бошқача қоидалар белгиланган бўлса, халқаро шартномалардаги қоидалар қўлланилади.

5-модда.Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариши кооперативи

Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариши кооперативи сифатида кооператив аъзоларининг шахсий меҳнати билан иштирокига асосланган қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш, қайта ишлаш ва сотиш ҳамда қонунчиликда тақиқланмаган бошқа фаолиятларни бажариш бўйича юридик ва жисмоний шахсларнинг мулкий пай бадаллари кўринишидаги пул маблағлари, ер участкаси, ер ва мулкий улушлари ва бошқа мулкларини ихтиёрий бирлаштириш ҳамда уларни кооперативнинг пай фондига киритиш йўли билан ташкил этилган кооператив тан олинади.

Ишлаб чиқариш кооперативи тижорат ташкилоти бўлиб, қишлоқ хўжалиги кооперацияси ҳамда ушбу моддада белгиланган талабларга мувофиқ ташкил этилган бошқа кооперативлар ишлаб чиқариш кооперативларининг турлари ҳисобланади.

Қишлоқ хўжалиги кооперацияси аъзолари учун унинг фаолиятида шахсий меҳнати билан иштирок этишлари мажбурийдир, бунда аъзолар уларнинг қандай вазифани бажаришларидан қатъий назар, қишлоқ хўжалиги товар ишлаб чиқарувчилари бўлиб ҳисобланадилар.

Қишлоқ хўжалиги кооперациясининг фирма номи “кооператив” сўзини
ўз ичига олиши лозим. Қишлоқ хўжалиги кооперациясининг фирма номига бўлган бошқа талаблар қонун ҳужжатлари билан белгиланади.

Ишлаб чиқариш кооперативининг аъзолари сони бештадан кам бўлмаслиги лозим.

6-модда.Қишлоқ хўжалиги истъемол кооперативи

Қишлоқ хўжалиги истеъмол кооперативи сифатида қишлоқ хўжалиги товар ишлаб чиқарувчилари ва (ёки) шахсий томорқа ер эгалари томонидан уларнинг истеъмол кооперативи хўжалик фаолиятида мажбурий иштирок этиш шартларида ташкил этилган қишлоқ хўжалиги кооперативи тан олинади.

Истеъмол кооперативи тижорат ташкилот ҳисобланади ва ушбу моддада белгиланган қоидаларга мувофиқ бир ёки бир нечта фаолият турларини бажариш учун кооператив аъзоларининг эҳтиёжларини қондириш мақсадида ташкил этилган қайта ишлаш, сотиш (савдо), хизмат кўрсатиш, таъминот, боғдорчилик, томорқачилик, чорвачилик ва бошқа коперативларга бўлинади.

Қайта ишлаш кооперативига қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини (гўшт, балиқ, сут нон ва нон маҳсулотлари, сабзавот ва мева, резаворлар, пахта, каноп, зиғир маҳсулотлари ва ярим фабрикатлари, тахта-ёғоч материаллар ишлаб чиқариш) қайта ишлаш билан шуғулланувчи истеъмол кооперативлари киради.

Сотиш (савдо) кооперативи маҳсулотларни сотиш, шунингдек, уни сақлаш, саралаш, қуритиш, ювиш, қадоқлаш, ўраш ва ташишни амалга оширади, битимлар тузади, бозорни ўрганади, маҳсулот рекламаси ва ўз фаолияти билан боғлиқ бошқа ишларни ташкил қилади.

Хизмат кўрсатиш кооперативи механизация, агрокимё, мелиорация, транспорт, таъмирлаш, қурилиш ишлари, шунингдек, суғурта хизматлари (суғурта кооперативлари), илмий-ишлаб чиқариш, ҳуқуқий ва молиявий маслахатлар, электрлаштириш, телефонлаштириш, санатория ва тиббий хизматлар, пул маблағларини қарзга бериш ва жамғариш (кредит кооперативлари) ва бошқа иш ва хизматларни амалга оширади.

Таъминот кооперативи ишлаб чиқариш воситалари, ўғитлар, нефть маҳсулотлари, асбоб-ускуналар, эҳтиёт қисмлар, пестицидлар, гербицидлар ва бошқа кимёвий воситалар, озуқалар сотиб олиш ва сотиш, шунингдек, қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини ишлаб чиқариш учун зарур бўлган бошқа ҳар қандай маҳсулотларни сотиб олиш; сотиб олинаётган маҳсулот сифатини синаш ва назорат қилиш; уруғлик, ёш қорамол ва паррандалар етказиб бериш; хом-ашё ва материаллар ишлаб чиқариш ва уларни маҳсулот ишлаб чиқарувчиларга етказиш; маҳсулот ишлаб чиқарувчилар учун зарур бўладиган истеъмол товарларини (озиқ-овқат, кийим-кечак, ёнилғи-мойлаш маҳсулотлари, тиббиёт ва ветеринарияпрепаратлари, китоблар ва бошқ.) сотиб олиш ва етказиш мақсадларида ташкил этилади.

Боғдорчилик, томорқачилик ва чорвачилик кооперативлари ўсимликчилик ва чорвачилик махсулотларини ишлаб чиқариш, қайта ишлаш ва сотиш бўйича комплекс хизматлар кўрсатиш учун ташкил этилади.

Кредит истеъмол кооперативининг ўз аъзоларига қарз маблағларини бериш ва уларнинг пул маблағларини жамғариш мақсадида ташкил қилиш тартиби, кредит истеъмол кооперативининг фаолият юритиш тартиби, кредит истеъмол кооперативи аъзоларининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари ушбу қонун билан белгиланади.

Суғурта кооперативининг фаолият юритиш тартиби, унинг аъзолари ҳуқуқ ва мажбуриятлари ушбу қонун ва суғурта кооперативларининг ташкил этиш ва фаолият юритиш қоидаларини тартибга солувчи қонунлар билан белгиланади.

Истеъмол кооперативи, агар ушбу қонунда бошқа тартиб кўзда тутилмаган бўлса, унинг таркибига иккитадан кам бўлмаган юридик шахс ёки бештадан кам бўлмаган жисмоний шахс кирганда ташкил этилади. Бунда кооператив аъзоси бўлган юридик шахс умумий йиғилишда қарорлар қабул қилишда битта овозга эга бўлади.

Икки ва ундан ортиқ ишлаб чиқариш ва (ёки) истеъмол кооперативлари кейинги даражадаги, яъни республика ва халқаро даражагача бўлган истеъмол кооперативларини ташкил этишлари мумкин.

Кейинги даражадаги истеъмол кооперативининг аъзоси фақатгина ундан қуйи даражадаги кооперативлар бўлиши мумкин.

Хизмат кўрсатиш, қайта ишлаш, сотиш(савдо), таъминот, боғдорчилик, томорқачилик ва чорвачилик кооперативлари томонидан бажарилаётган ишлар(хизматлар) ҳажмининг 50 фоиздан кам бўлмаган қисми ушбу кооперативлар аъзолари учун амалга оширилиши лозим.

Истеъмол кооперативининг номланиши унинг асосий фаолиятини ифода этиши ҳамда “қишлоқ хўжалиги истеъмол кооперативи” сўзларини ўз ичига олиши лозим.

7-модда. Кооперативларнинг бирлашмалари (уюшмалари)

Кооперативлар мустақил равишда ёки бошқа юридик шахслар – қишлоқ хўжалиги товар ишлаб чиқарувчилари билан биргаликда ўз фаолиятини мувофиқлаштириш, шунингдек, умумий мулкий манфаатларни ҳимоя қилиш, кооперативлар, кооператив бирлашмалари (уюшмалари) – бирлашма (уюшма) аъзоларини тафтиш қилиш мақсадида ўзаро шартнома асосида кооперативларнинг бирлашмалари (уюшмалар) (келгусида бирлашма (уюшма) деб юритилади) шаклидаги нотижорат ташкилоти ҳисобланган бирлашмалар (уюшмалар)ни ташкил этиши мумкин.

Агар бирлашма (уюшма) аъзолари қарори билан бирлашма (уюшма) зиммасига тадбиркорлик фаолияти юклатилса, бундай бирлашма (уюшма) фуқаролиқ қонун хужжатларида белгиланган тартибда хўжалик ёки ўртоқлик жамиятига айлантирилади, ёҳуд тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш учун хўжалик жамияти ташкил этиши ёки бундай жамиятда иштирок этиши мумкин.

Бирлашма (уюшма) аъзолари ўз мустақиллиги ва ҳуқуқий шахс мавқеини сақлаб қолади.

Бирлашма (уюшма) аъзолари томонидан имзоланган таъсис шартномаси ва тасдиқланган устав бирлашма (уюшма)нинг таъсис ҳужжатлари бўлиб ҳисобланади.

Бирлашма (уюшма) аъзолари агар ушбу қонунда бошқа ҳолатлар белгиланмаган бўлса, унинг хизматларидан бепул фойдаланиш хуқуқига эгадирлар.

Бирлашма (уюшма) аъзоси молиявий йил тугаши билан ўз хоҳишига кўра бирлашма (уюшма)дан чиқиши мумкин.

Бирлашма (уюшма) аъзоси бирлашма (уюшма) таъсис ҳужжатларида белгиланган ҳолат ва тартибда бирлашма (уюшма)нинг бошқа аъзоларининг қарори бўйича ундан чиқарилиши мумкин.

Бирлашма (уюшма)га янги аъзоларни қабул қилиш, бирлашма (уюшма) уставида белгиланган тартиблар бўйича амалга оширилади. Бирлашма (уюшма)га янги аъзоларнинг киришида уларни қабул қилишгача бўлган даврда вужудга келган бирлашма (уюшма)нинг мажбуриятлари бўйича субсидиар жавобгарлиги юзага келиши мумкин.

Бирлашма (уюшма)лар ўзаро шартнома асосида кейинги даражадаги бирлашма (уюшма) шаклидаги бирлашмаларни ташкил этишга ҳақлидир, ушбу қонунда кўзда тутилган ҳолатдарда эса, кўрсатилган бирлашмаларни ташкил этишлари шарт.

Бирлашма (уюшма)нинг номи унинг асосий фаолият йўналиши ва жойлашган ҳудудини акс эттириши, “кооперативлар бирлашмаси” ёки “кооперативлар уюшмаси” сўзларини ўз ичига олиши лозим.

8-модда.Кооперативнинг ҳуқуқлари

Ушбу қонун асосида ташкил этилган кооператив юридик шахс бўлиб, қуйидаги ҳуқуқларга эга:

ваколатхона ва филиаларини ташкил этиш, ўз ҳуқуқларини Ўзбекистон Респуликаси ҳудудида ва унинг ташқарисида амалга ошириш;

ушбу қонуннинг 4 ва 5- моддаларида белгиланган ва қонун ҳужжатлари билан тақиқланмаган бошқа фаолият турларини амалга ошириш;

қонунда белгиланган тартиб ва шартларда мулкка эга бўлиш, мулк ва ер участкаларига, шу жумладан, кооперативнинг пай фондига пай бадали кўринишида берилган мулкка нисбатан сотиб олиш ёки бошқа йўл билан эга бўлиш, сақлаш, сотиш ва бошқа ҳуқуқларни амалга ошириш;

кооперативнинг захира ва бўлинмас фондларини ташкил этиш, захира фондлари маблағларини банкларга ва кредит муассасаларига қўйиш, қимматбаҳо қоғозлар ва бошқа мулкларни сотиб олишга йўналтириш;

қарз маблағларни жалб этиш ҳамда кооператив аъзоларига пул кредитлари ва бўнак (аванс)лар бериш;

шартномалар тузиш ҳамда кооператив уставида белгиланган мақсадларга эришиш учун зарур бўлган барча ҳуқуқларни амалга ошириш;

қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда ташқи иқтисодий фаолиятни амалга ошириш;

давлат ва бошқа органлар ҳужжатларини қонуний кучга эга эмаслигини (қисман ёки тўлиқ) тан олиниши ҳамда кооператив ҳуқуқини бузилишига йўл қўйган мансабдор шахсларнинг фаолиятини қонунчиликка тўғри келмаслиги бўйича судларга ариза билан мурожаат қилиш;

кооперативни қайта ташкил этиш ва тугатишни амалга ошириш.

9-модда. Давлат ва кооператив

Давлат қайта ишлаш ва хизмат кўрсатиш корхоналарини ҳарид қилиш ва қуриш, ҳудудларни ривожлантириш бўйича ишлаб чиқилган мақсадли дастурлар, режа ва прогнозларга асосланган ҳолда кредит ва суғурта кооперативларини ташкил этиш учун республика бюджети ва маҳаллий бюджетдан маблағлар ажратиш йўли билан кооперативларни ташкил этишни рағбатлантиради ва фаолиятини қўллаб-қувватлайди, илмий, ахборот ва кадрлар таъминотини амалга оширади.

Қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини қайта ишловчи ва қишлоқ хўжалиги товар ишлаб чиқарувчиларга хизмат кўрсатувчи давлат корхоналарини хусусийлаштиришда мазкур корхоналарни хусусийлаштириш жараёнида қишлоқ хўжалиги истеъмол кооперативлари қонун ҳужжатларида белгиланган тартибда иштирок этади.

Жойлардаги давлат хокимияти органлари ва маҳаллий ўз-ўзини бошқариш органлари қонунда кўзда тутилган ҳолатлардан ташқари кооперативнинг хўжалик, молиявий ва бошқа фаолиятига аралашишга ҳақли эмас.

Давлат ва бошқа органлар ёҳуд уларнинг мансабдор шахслари томонидан ноқонуний харакатлари (харакатсизлиги) натижасида ҳамда кооперативга нисбатан ушбу органлар ёки уларнинг мансабдор шахслари томонидан қонунда кўзда тутилган вазифаларга тегишли бўлмаган ҳаракатларни амалга ошириш натижасида кооперативга келтирилган зарар бу органлар томонидан қопланиши шарт. Бундай зарарларни қоплаш бўйича низолар суд ёки уларнинг тегишли қуйи идоралари томонидан кўриб чиқилади.

2-боб.Кооперативни ташкил этиш

10-модда.Кооперативни ташкил этиштартиби

Кооператив ташкил этиш хоҳиши бўлган юридик ва жисмоний шахслар кооперативни ташкил этиш мақсадида ташкилий қўмитани шакллантиради ва унга қуйидаги мажбуриятлар юклатилади:

кооперативнинг пай фонди миқдори ва уни шакллантириш манбаларини ўз ичига олган кооперативнинг ишлаб чиқариш-иқтисодий фаолияти лойиҳасининг техник –иқтисодий асосномасини тайёрлаш;

кооператив устави лойиҳасини тайёрлаш;

кооперативнинг ишлаб чиқариш ёҳуд бошқа хўжалик фаолиятида иштирок этиш ва кооператив устави талабларига риоя этишга розилиги акс этган, кооперативга аъзо бўлиш тўғрисидаги аризаларни қабул қилиш;

кооператив аъзоларининг умумий ташкилий йиғилишини тайёрлаш ва ўтказиш.

Ташкилий қўмита кооперативни ташкил қилиш бўйича харажатларни қоплаш мақсадида кооперативга кириш аъзолик бадали миқдорини белгилашга ҳақли ҳамда ундан фойдаланганлик тўғрисида кооператив аъзоларининг умумий йиғилишида ҳисобот бериши шарт.

Кооператив аъзоларининг умумий ташкилий йиғилиши:

кооператив аъзолигига қабул қилиш тўғрисида қарорлар қабул қилади;

кооператив уставини тасдиқлайди;

кооперативни бошқариш органларини (кооператив бошқарувини ва ушбу қонунда белгиланган холларда кооператив кузатув кенгашини) сайлайди.

11-модда.Кооперативни давлат рўйхатидан ўтказиш

Кооператив конунда белгиланган тартибда давлат рўйхатидан ўтказилиши лозим.

Кооператив давлат рўйхатидан ўтган пайтдан бошлаб ташкил этилган ҳисобланади.

12-модда. Қишлоқ хўжалиги корхоналарини қайта ташкил этишда кооперативларни тузиш хусусиятлари

Қишлоқ хўжалиги корхоналарини қайта ташкил этиш натижасида фермер хўжаликлари қаторида ишлаб чиқариш кооперативлари ва бошқа қишлоқ хўжалиги тижорат ташкилотларини тузишда қайта ташкил этилаётган қишлоқ хўжалиги корхонаси аъзолари (иштирокчилари)га хизмат кўрсатиб келган ишлаб чиқариш инфратузилма объектлари (шу жумладан, техника таъмирлаш устахоналари, техника саройлари, дон ва бошқа қишлоқ хўжалиги экинлари учун қуритиш жойлари, омборлар) тарқатилишига йўл қўйилмайди.

Кўрсатилган объектларнинг рўйхати, қайта ташкил этилаётган қишлоқ хўжалиги корхонаси аъзолари (иштирокчилари)нинг умумий йиғилиши қарори билан белгиланади. Кўрсатилган объектлар уларнинг қиймат кўринишида тақсимланиши мумкин бўлган қуйидаги ҳолатидан ташқари бўлинмас деб эълон қилинади:

агар қишлоқ хўжалиги корхонаси ёки фермер хўжалиги ишлаб чиқариш инфратузилмаси объектидан узоқлиги туфайли уларга кўрсатилган объектдан фойдаланиш иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ бўлмаса;

агар қишлоқ хўжалиги корхонаси ёки фермер хўжалиги ўхшаш бўлган ишлаб чиқариш инфратузилмасига эга бўлса ва уларнинг умумий ишлаб чиқариш объектларидан фойдаланишга эхтиёжи бўлмаса.

Агар барча мулкий пай бадаллари қийматининг51 фоизидан кам бўлмаган қисми бўлинмас ишлаб чиқариш объектларига тўғри келса ишлаб чиқариш кооперативларидан бирининг пай фондига берилади, бу кооператив ушбу объектларни қайта этилган бошқа қишлоқ хўжалиги корхоналари ва фермер хўжаликлари розилиги билан кооперативнинг уюшган аъзолигига қабул қилиш шартларида ва бу уюшган аъзоларга ушбу объектлардан шартнома асосида фойдаланиш шартларида ўзининг бўлинмас фондига киритиши мумкин.

Қолган қишлоқ хўжалиги корхоналари ишлаб чиқариш кооперативига уюшган аъзо бўлиб киришга истак билдирмаса, уларга бўлинмас ишлаб чиқариш объектига тўғри келган пай қиймати тўлаб берилади ёҳуд улар кўрсатилган бўлинмас ишлаб чиқариш объектларини тегишли ишлаб чиқариш кооперативига ваколатли бошқариш учун берадилар.

Агар қишлоқ хўжалиги корхоналарини қайта ташкил этиш натижасида ташкил этилган ишлаб чиқариш кооперативларидан бирортаси бўлинмас ишлаб чиқариш объектига тўғри келадиган барча мулкий пай бадаллари қийматининг
51 фоизига эга бўлмаса ёҳуд агар ўзининг бўлинмас фондига бўлинмас ишлаб чиқариш объектларини киритиш ҳуқуқига эга бўлган ишлаб чиқариш кооперативи буни рад этган ҳолатларда кўрсатилган объектлардан фойдаланиш учун бир ёки бир нечта истеъмол кооперативлари ташкил этилади.

Ушбу қонунда ва бўлинмас ишлаб чиқариш инфратузилмаларидан фойдаланиш мақсадида ташкил этилган истеъмол кооперативи уставида белгиланган тартибга мувофиқ қайта ташкил этилаётган корхона ҳудудида фаолиятини амалга оширадиган ҳар қандай қишлоқ хўжалиги товар ишлаб чиқарувчиси ишлаб чиқариш кооперативида кўрсатилган объектдан фойдаланиш тўғрисидаги шартнома иштирокчиси ёҳуд истеъмол кооперативи аъзоси бўлиш ҳуқуқига эга.

3-боб. Кооператив устави

13-модда. Кооператив устави учун мажбурий бўлган маълумотлар

Кооператив устави қуйидаги мажбурий бўлган маълумотларни ўзида акс эттириши лозим:

коопертив номи;

кооператив манзили;

коопертивни фаолият юритиш муддати ёки коопертивнинг муддатсиз фаолияти юритиши тавсифига эгалиги кўрсатилиши;

кооператив фаолиятининг мақсади ва предмети. Бунда кооперативни ташкил этиш даврида белгиланган мақсад доирасида хар қандай фаолият билан шуғулланиши мумкинлиги акс эттирилиши билан бирга кооператив фаолиятининг асосий йўналишларидан бирини аниқлаш етарли ҳисобланади;

кооперативга кириш тартиби ва шартлари, кооперативга аъзоликни тугатиш асослари ва тартиби;

кооператив аъзоларининг пай бадаллари миқдори тўғрисидаги шартлар;

пай бадалларини киритиш таркиби ва тартиби, уларни киритиш бўйича мажбуриятларнинг бузилиши бўйича жавобгарлик;

бўлинмас фондларни ташкил этиш миқдорлари ва шартлари;

кооперативнинг бошқа фондларини ташкил этиш ва ундан фойдаланиш;

кооперативнинг фойда ва зарарларини тақсимлаш тартиби;

ушбу қонунда белгилангандан кам бўлмаган миқдорда кооператив аъзоларининг субсидиар жавобгарлиги шартлари;

коопертивни бошқариш органлари таркиби ва мавқеи, улар томонидан қарорларни, шу жумладан, ягона қарор қабул қилиш ёки кўпчилик овоз билан қабул қилишни талаб этувчи масалалар бўйича қарор қабул қилиш;

кооператив аъзолари ва кооперативнинг уюшган аъзоларининг ҳуқуқ ва мажбуриятлари;

ишлаб чиқариш кооперативи фаолиятида шахсий мехнат билан иштирок этиш характери (тавсифи), тартиби ва энг кам миқдори;

молиявий йилнинг бошланиши ва тугаш даври;

ер участкаларидан ташқари пай бадали ҳисобига киритилаётган мулкни баҳолаш тартиби;

расмий органларда кооперативни давлат рўйхатидан ўтказиш, тугатиш ва қайта тузиш тўғрисидаги маълумотларни чоп этиш тартиби;

кооперативни тугатиш ва қайта тузиш тартиби ва шартлари;

кооператив устави қонунчиликка зид бўлмаган бошқа маълумотларни ҳам ўз ичига олиши мумкин.

Кооператив уставини ҳамда унда белгиланган тартибда киритилган ўзгартиришларни рўйхатдан ўтганлиги тўғрисидаги ҳужжатлар нусхаси хар бир кооператив аъзосига ёки хар бир кооперативнинг уюшган аъзосига берилади ёҳуд улар билан танишиш очиқ бўлиши лозим.

Кооперативнинг бошқарув органи кооператив аъзосининг ёки кооперативнинг уюшган аъзосининг талабига кўра кооператив уставини ҳамда белгиланган тартибда унга киритилган ўзгартиришларни рўйхатдан ўтганлиги тўғисидаги ҳужжатлар нусхасини ушбу нусхани тайёрлаш учун сарфланган харажатлардан ошмаган ҳақ эвазига беришга мажбурдир.

Кооператив аъзолари ёки кооперативнинг уюшган аъзолари сонидаги ўзгаришлар ҳамда кооператив пай фонди миқдорининг ўзгариши кооператив уставига ушбу ўзгаришларни киритиш учун асос бўла олмайди.

14-модда.Кооператив уставига ўзгартиришлар ва қўшимчалар киритиш

Ушбу қонунга мувофиқ шартларда кооператив уставига ўзгартиришлар ва қўшимчалар киритишга рухсат берилади.

Агар кооператив аъзоларининг умумий йиғилишини ўтказиш тўғрисидаги хабарномасида кооператив уставига ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш тавсифи ҳақида баёнот ўз аксини топган бўлса, кооператив уставига ўзгартиришлар ва унга қўшимчалар киритиш кооператив аъзоларининг умумий йиғилишида қабул қилинади.

Кооператив аъзоларининг умумий йиғилишида уставга киритилган ўзгартиришлар қонунда белгиланган тартибда давлат рўйхатидан ўтказилиши лозим.

Кооператив уставига киритилган ўзгартиришлар ва унга қўшимчалар учинчи шахслар учун кўрсатилган ўзгартириш ва қўшимчалар давлат рўйхатидан ўтган пайтдан бошлаб кучга кирган ҳисобланади.

Кооператив уставидаги бирон-бир ўзгартириш ва унга қўшимчалар, агар бу ўзгартиришлар ва қўшимчаларни давлат рўйхатидан ўтказилганига икки ва ундан ортиқ йил вақт ўтган бўлса уларни қабул қилиш тартибларига риоя қилинмаслиги асосида бекор қилинишига рухсат этилмайди.

Ушбу қонунда белгиланган тартибга асосан кооператив уставига ўзгартиришлар ва унга қўшимчалар киритиш учун кооператив янги тахрирдаги уставини қабул қилиши ва тасдиқлаши ҳамда давлат рўйхатидан ўтказишни амалга оширувчи органга тақдим этиши мумкин.

4-боб.Кооперативга аъзолик

15-модда.Кооператив аъзолари

Ишлаб чиқариш кооперативининг аъзоси 16 ёшга тўлган, ишлаб чиқариш кооперативи уставини тан олувчи ва унинг фаолиятида шахсан иштирок этувчи жисмоний шахслар ҳамда қишлоқ хўжалиги маҳсулотларини етиштириш билан шуғулланувчи юридик шахслар бўлиши мумкин. Жисмоний шахс ишлаб чиқариш кооперативининг аъзоси бўлганда, ишлаб чиқариш кооперативи унинг учун асосий иш жойи ҳисобланади.

Истеъмол кооперативи уставини тан олувчи, унинг хўжалик фаолиятида иштирок этувчи ва қишлоқ хўжалиги товар ишлаб чиқарувчиси бўлган юридик ва (ёки) жисмоний шахс ҳамда шахсий томорқа хўжалигини юритувчи фуқаролар, қишлоқ хўжалиги корхоналари ва (ёки) фермер хўжаликлари аъзоси бўлган фуқаролар, боғдорчилик ва чорвачилик билан шуғулланувчи фуқаролар қишлоқ хўжалиги истеъмол кооперативлари аъзолари бўлишлари мумкин.

Истеъмол кооперативи уставида кўрсатилган фуқаролар ва юридик шахслар билан бир қаторда истеъмол кооперативига ёки қишлоқ хўжалиги товар ишлаб чиқарувчиларига хизмат кўрсатувчи ёҳуд қишлоқ жойларидаги аҳолига ижтимоий хизматлар кўрсатувчи муассасалар ходимлари ҳисобланган бошқа фуқаролар ёки юридик шахсларни истеъмол кооперативига аъзо қилиш ҳуқуқлари ва қабул қилиш тартиблари белгиланиши мумкин.

Кооперативнинг бундай аъзолари сони кооператив аъзоларининг жами сонига (қишлоқ хўжалиги товар ишлаб чиқарувчилари ва кооператив азолари - шахсий томорқа хўжалиги юритувчи фуқаролар) нисбатан 20 фоиздан ошмаслиги лозим.

Агар кооператив уставида бошқа тартиблар кўзда тутилмаган бўлса, жисмоний ва юридик шахслар бир нечта кооперативга аъзо бўлишлари мумкин.

Кооператив ўз уставига кооператив аъзолигига қабул қилиш шартлари тўғрисидаги қуйидаги қўшимча маълумотларни киритишга ҳақлидир:

ишлаб чиқариш кооперативи аъзолигига қабул қилинаётган фуқароларнинг малака даражаси ва шахсий сифатлари;

шартномада кўрсатилган хажмларда истеъмол кооперативи хизматларидан фойдаланиш мажбуриятлари;

кооператив аъзолигига қабул қилинаётган шахсларнинг хўжаликдан узоқлиги;

истеъмол кооперативи аъзолигига қабул қилинаётган шахслар томонидан ишлаб чиқариладиган маҳсулот турлари ва сифатига талаблар;

ушбу қонун ва кооператив уставига зид бўлмаган ва кооператив уставида кўзда тутилган мақсадларга эришишни таъминловчи бошқа талаблар.

16-модда. Кооперативга уюшган аъзолик

Ишлаб чиқариш ва истеъмол кооперативларининг уставига асосан коперативга уюшган аъзоликка кириш рухсат этилади.

Кооперативга пай бадали киритган жисмоний шахслар ҳамда юридик шахслар ташкилий-ҳуқуқий шакли ва мулк шаклидан қатъий назар кооперативнинг уюшган аъзолари бўлишлари мумкин.

Кооперативга уюшган аъзо сифатида киришга хоҳиш билдирган фуқоро ёки юридик шахс кооперативнинг бошқарув органига коперативнинг уюшган аъзолигига қабул қилишини сўраб ариза беради. Кооператив бошқаруви органининг кооперативга уюшган аъзоликка қабул қилиш тўғрисидаги қарори кооперативнинг кузатув кенгашида тасдиқланиши лозим.

Ишлаб чиқариш кооперативи қуйидаги ҳолларда кооператив аъзоларининг умумий йиғилиши қарорига асосан аъзонинг кооперативдаги меҳнат фаолияти тугаганда уни уюшган аъзо сифатида қайта расмийлаштириш ҳуқуқига эга:

ёши ёки соғлиғи бўйича нафақага чиққанда;

коперативдан ташқари сайланадиган лавозимга ўтганда;

Ўзбекистон Республикаси Қуролли кучлари хизматига ўтганда;

кооператив уставида белгиланган бошқа холатларда.

Кооператив уставига ва коопертив билан уюшган аъзо ўртасида тузилган шартномага асосан кооперативнинг уюшган аъзолари пай бадаллари миқдори ва улар бўйича девиденд тўлаш ҳамда кооперативдан чиқиш тартиблари белгиланади. Кооперативнинг уюшган аъзоси билан кооператив ўртасида тузилган шартномада кооператив аъзосининг ушбу қонун ва кооператив уставига зид бўлмаган бошқа ҳуқуқ ва мажбуриятлар ҳам кўзда тутилиши мумкин

Кооперативнинг уюшган аъзоси, кооперативнинг хўжалик фаолиятида иштирок этиши ёки кооперативда шахсий меҳнати билан қатнашишга мажбур эмас.

Кооперативнинг уюшган аъзоси кооперативда овоз бериш ҳуқуқига эга, лекин, кооперативнинг овоз бериш ҳуқуқига эга бўлган уюшган аъзоларининг жами сони кооператив аъзоларининг умумий йиғилиш чақириш бўйича қарор қабул қилиш санасига кооператив аъзолари сонига нисбатан 20 фоиздан ошмаслиги лозим.

Коопертивни тугатишда кооперативнинг уюшган аъзоси ўз пай бадали қийматини тўлаб берилишини ва кооператив аъзоларига пай бадалларини тўлаб берилгунга қадар эълон қилинган, лекин тўланмаган девидендларни тўлаб беришларини талаб қилиш ва уни ундириш ҳуқуқига эга.

Уюшган аъзо билан тузилган ёзма шаклдаги шартн

Tadbir nomiAmalga oshirish mexanizmiAmalga oshirish muddatiIjrochilar
1Норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини ишлаб чиқиш“Қишлоқ хўжалигида кооперация тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни лойиҳаси01.03.2018Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариши иқтисодий таҳлили ва прогнозлаш бошқармаси
2Ягона порталда норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини жойлаштиришЯгона порталда муҳокама ўтказилиши тўғрисида хабарномани, жадвални, норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини, муҳокама иштирокчилари учун сўровномани жойлаштириш13.03.2018Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариши иқтисодий таҳлили ва прогнозлаш бошқармаси, Юридик бошқарма
3Норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси бўйича муҳокама қилиш Ягона порталдан тушган таклифларни кўриб чиқиш ва муҳокама қилиш 13.03.2018-27.03.2018Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги, Ягона портал фойдаланувчилари
4Норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳасини муҳокама натижаси бўйича қабул қилинган таклифларга мувофиқ қайта ишлашЯгона портал иштирокчиларидан келиб тушган таклифларни инобатга олган ҳолда норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси қайта ишлаб чиқиш ва Ягона порталда қайта жойлаштириш29.03.2018Қишлоқ ва сув хўжалиги вазирлиги
5Норматив-хуқуқий ҳужжат лойиҳасини Вазирлар Маҳкамасига тақдим этишҚонун лойиҳасини Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасига киритиш 30.04.2018Қишлоқ хўжалиги ишлаб чиқариши иқтисодий таҳлили ва прогнозлаш бошқармаси

So`rovnoma natijalari