Hujjat nomi
“Қувурётқизгич-кранларининг тузилиши ва хавфсиз ишлатиш қоидалари”
 To`liq ro'yxatga qaytish
Hujjat turiQoidalar
Hujjatni qabul qiluvchi tashkilotO`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Yer qarini geologik o`rganish, sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspektsiyasi (Sanoatgeokontexnazorat)
Hujjat muallifiO`zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Yer qarini geologik o`rganish, sanoatda, konchilikda va kommunal-maishiy sektorda ishlarning bexatar olib borilishini nazorat qilish davlat inspektsiyasi (Sanoatgeokontexnazorat)
Muhokama boshlanishi (sana)2016-03-30 18:51:02
Muhokama yakunlanishi (sana)2016-04-14 00:00:00
Hujjat ko'rinishiNHH loyihasi
Hujjatning joriy holatiMuhokama yakunlangan

Қувурётқизгич-кранларининг тузилиши ва хавфсиз ишлатиш қоидалари

I боб. Умумий қоидалар

1.Мазкур Қоидалар қуйидагиларга тааллуқлидир:

a)гусеницали қувурётқизгич-кранларга;

b)пневмоғилдиракли қувурётқизгич-кранларга;

c)ечиб олинадиган юк тутиш мослама (осма тросслар, тутқичлар, траверслар, тройлер осмалар ва ш.к.)ларига.

2.Мазкур Қоидалар стреласизва қувурларни траншеясиз усулда ётқизишга мўлжалланган қувурётқизгичларга тааллуқли эмас.

3.Шу билан бирга, ёнғин ва портлаш хавфсизлиги, электр хавфсизлиги, ишлаб чиқариш санитарияси ва меҳнат муҳофазаси ҳамда тегишли тартибда тасдиқланган норматив-техник ҳужжатларда баён қилинган табиатни муҳофаза қилиш органлари талабларини ҳам эътиборга олиш зарур.

4.Мазкур Қоидаларнинг кучга кириши билан ишлаб турган ва олдин ишлаб чиқилган лойиҳалар бўйича ишлаб чиқарилган қувурётқизгич-кранларини қайта жиҳозлаш ҳамда қайта жиҳозлашнинг муддатларига оид зарурияти қувурётқизгич-кранларининг эгаси томонидан, “Саноатгеоконтехназорат” ДИнинг ҳудудий органлари билан белгиланган тартибда амалга оширилади.

5.Агар қувурётқизгич-кранларни мазкур Қоидалар талабларига мослаштириш имкони бўлмаса ва белгиланган ишлаш муддати тугаган бўлса, уларни диагностикалашдан ўтказилмайди ва келгусида ишлатиш тақиқланади.

6.Қувурётқизгич-кранларни диагностикалаш, таъмирлаш, монтаж қилиш ва ишлатиш билан шуғулланувчи раҳбар ходимлар, мутахассислар ва хусусий тадбиркорларнинг билимлари қонунчиликда белгиланган тартибда текшириб турилиши лозим.

7.Ушбу ҳужжатда тегишли таърифи берилган қуйидаги атамалар қўлланилди:

Қувурётқизгич-кранларни конструкциясига кўра таснифлаш

Қувурётқизгич-кран – қувурлар ва ўтказгичқувурлар ускуналарини кўтариш, транспортировкалаш ва монтаж қилишга мўлжалланган стреласи ён томонида жойлашган ўзиюрар юк кўтариш машинаси.

Гусеницали қувурётқизгич-кран – ўрмалаб юрадиган қувурётқизгич-кран.

Пневмоғилдиракли қувурётқизгич-кран – пневмоғилдиракли шассига ўрнатилган қувурётқизгич-кран.

Узеллар, механизмлар ва қурилмалар

Стрела – қувурётқизгич-кран шассисига ўрнатилган, юқори қисми канатлар ёки гидроцилиндр (гидроцилиндрлар) тизими билан ушлаб туриладиган шарнирли коммуникация.

Стрелани кўтарувчи ва туширувчи механизм – стреладаги полиспастли ёки гидроцилиндрли чиғир.

Кўтариш механизми – юкни кўтариш ёки тушириш учун хизмат қиладиган ишга тушириш қурилмаси.

Стрела полиспасти – стрелани кўтариш ва тушириш учун полиспаст.

Стрела обоймаси – стрелага шарнир орқали маҳкамланган стрела полиспастининг обоймаси.

Илгак обоймаси – юк илгаги монтаж қилинган юк полиспастининг пастдаги ҳаракатланувчи обоймаси.

Юк полиспасти – юкни кўтариш ва тушириш полиспасти.

Осма обойма – стрелага шарнирли маҳкамланган юк полиспастининг юқоридаги обоймаси.

Посанги – ишчи юклар ҳаракатланаётганда мустаҳкамликни таъминловчи, қувурётқизгич-краннинг ўнг томонига жойлаштирилган юк.

Линия параметрлари ва габаритлари

Вилет (қулоч)– ағдариш чегарасидан илгакнинг вертикал ўқигача бўлган горизонтал масофа.

Илгакнинг кўтарилиш баландлиги – қувурётқизгич-кран турган сатҳдан энг юқори ишчи ҳолатдаги илгакнинг таянч юзасигача бўлган вертикал оралиқ.

Илгакнинг пасайиш чуқурлиги – қувурётқизгич-кран турган сатҳдан энг қуйи ишчи ҳолатдаги илгаккача бўлган вертикал оралиқ.

Из (излар ораси) – қувурётқизгич-краннинг гусеницалари ёки ғилдираклари орасидаги горизонтал масофа.

База (асос) – қувурётқизгич-кран ўқлари орасининг бўйламаси бўйича ўлчам масофаси.

Ағдарилиш чегараси – қувурётқизгич-кранда нисбий ағдарилиш содир бўладиган таянч контури чизиғи.

Ортиладиган юк (кучланиш)

Номинал юк кўтариш – қувурётқизгич-кран кўтараоладиган юк бирлигининг энг катта массаси.

Изоляция-ётқизиш колоннада ишлагандаги юк илгагига тушадиган рухсат этилган энг катта юк – кўтариш механизмлари илгак ва стрелани энг катта юк остида кўтараолиши.

Юк кўтараолиш графиги (юк кўтараолиш эгри чизиғи) – стреланинг узунлигига қараб юк кўтараолиш эгри чизиғининг график тасвири.

Қувурётқизгич-краннинг конструктив массаси – қувурётқизгич-краннинг ёнилғисиз (ёнилғисиз, мойсиз, совутувчи суюқликсиз, асбоблар ва анжомларсиз), машинист (кранчи) сиз, посангисиз соф массаси (вазни).

Қувурётқизгич-краннинг ишлатиш массаси – қувурётқизгич-краннинг машинист (кранчи), тўлиқ ёнилғили, мойлаш, совутиш, гидросистемали, ёнилғи баки, асбоб-анжомлар, канат ва илгак билан бирга умумий оғирлиги (массаси).

Хавфсизлик асбоблари ва қурилмалари

Юк кўтаргичнинг чегараловчиси (юк моментининг чегараловчиси) – кран механизмлари ишини тўхтатиб ёки чегаралаб қўядиган асбоб.

Иш ҳаракатини чегараловчиси – кран механизмлари ишини тўхтатиб ёки чегаралаб қўядиган асбоб.

Қувурётқизгич-кранларга алоқадор ташкилотлар

Ихтисосланган ташкилот – қуйидаги иш турларини бажариш учун қонунчиликда белгиланган тартибда берилган ваколатли ташкилот:

a)қувурётқизгич-кранларни ишлаб-чиқаришга оид тўлиқ ҳажмда ёки қисман лойиҳа-конструкторлик ишларини бажариш;

b)қувурётқизгич-кранларни ишлаб-чиқариш, монтаж қилиш, таъмирлаш, реконструкция қилиш ва (ёки) хавфсизлик асбобларини созлаш;

c)қувурётқизгич-кранларни ишлатиш;

d)меъёрий ишлаш муддати ўтган қувурётқизгич-кранларни текшириб, тадқиқ қилиш.

Илмий-тадқиқот ташкилоти – “Саноатгеоконтехназорат” ДИ билан қонунчиликда белгиланган тартибда келишиб, қуйидаги ишларни бажарувчи ташкилот:

a)қувурётқизгич-кранларни хавфсиз ишлатишга оид илмий тадқиқотларни ўтказиш;

b)ихтисослаштирилган ташкилотнинг ишини тўлиқ ҳажмда амалга ошириш;

c)қувурётқизгич-кранлар бўйича меъёрий ҳужжатларни ишлаб чиқиш;

d)янги ишлаб чиқилган ва замонавийлаштирилган қувурётқизгич-кранлар лойиҳасини текширувдан ўтказиш (қабул синовларигача);

e)қувурётқизгич-кранларни ишга қабул қилиш синовларида иштирок этиш;

f)қувурётқизгич-кранларнингсифат бўйича ҳужжатларини расмийлаштиришда қатнашиш;

g)қувурётқизгич-кранларни, жумладан, ҳориждан келтирилганларини ҳам экспертизадан ўтказиш;

h)қувурётқизгич-кранлар, жумладан, меъёрий ишлаш муддатини ўтганларни ҳам текширувдан ўтказиш.

Хавфсизлик техникаси бўйича муҳандислик маркази (муҳандислик маркази) – қувурётқизгич-кранларни ишлатиш, монтаж қилиш ва таъмирлаш соҳасида корхоналар, ташкилотлар ва хусусий шахсларга амалий ёрдам беришга кафолатланган ташкилот.

Машинист (кранчи) – қувурётқизгич-кранни бошқаришга ўрнатилган тартибда ҳуқуқи бор шахс.

Қувурётқизгич-кран эгаси – қувурётқизгич-крани бор ёки ижарага олган корхона, бирлашма, ассоциация ёки бошқа ташкилотлар ва хусусий тадбиркорлар.

II боб. ҳориждан келтирилган қувурётқизгич-кранлар, уларнинг узеллари, механизмлари ва хавфсизлик асбоблари

1.Ҳориждан сотиб олинадиган қувурётқизгич-кранлар, уларнинг узеллари, механизмлари ва хавфсизликни таъминловчи асбоблар мазкур Қоидаларга ва Ўзбекистон республикасида қабул қилинган меъёрий ҳужжатлар талабларига мос бўлиши керак.

2.Қувурётқизгич-кранларнинг мустаҳкамлигини ҳисоб-китоб қилишда “Саноатгеоконтехназорат” ДИ билан келишилган меъёрий ҳужжатлар бўйича бажарилиши лозим. кранни ишлаб чиқарган заводда амал қилинаётган усул бўйича бажарилган ҳисоб-китоблар, мазкур меъёрий ҳужжатлар талабларига жавоб беришини илмий-текшириш ташкилоти томонидан тасдиқланган ҳолатлар бундан мустасно.

3.Ҳорижий русумдаги материалларнинг ушбу Қоидалар талабларига мослигини ёки уларнинг ҳар бир муайян ҳолатда қўллаш мумкинлигини илмий-текшириш ташкилоти тасдиқлаши керак. мазкур ҳужжатларнинг нусхалари қувурётқизгич-кранларнинг паспортига илова қилиниши лозим.

4.Чет элдан олиб келинаётган қувурётқизгич-кранлар, уларнинг узеллари, механизмлари ва хавфсизлик асбобларини ишлатишга доир ҳужжатлар (паспорти, ишлатиш бўйича қўлланма) ГОСТ 2.601-2013, ГОСТ 12.2.011-12, ГОСТ 12.2.058-81, ГОСТ 12.2.120-2005, ГОСТ 191-82, ГОСТ 228-95, ГОСТ 1575-87, ГОСТ 2105-75, ГОСТ 2688-80, ГОСТ 3241-91, ГОСТ 6619-75, ГОСТ 6627-74, ГОСТ 6628-73, ГОСТ 7665-80, ГОСТ 7667-80, ГОСТ 7668-80, ГОСТ 7669-80, ГОСТ 12840-80, ГОСТ 13568-97, ГОСТ 15150-69, ГОСТ 27258-87 (ИСО 6682-86), ГОСТ 27963-88 (ИСО 7136-86) ва мазкур Қоидаларнинг талабларига мос бўлиши лозим. қоидалар ва меъёрий ҳужжатлардан четлашиш ҳолатлари мавжуд бўлганда буюртмачи ёки олиб келувчи ташкилот томонидан қувурётқизгич-кранлар, уларнинг узеллари, механизмлари ва хавфсизлик асбобларини Ўзбекистонга олиб келиш учун ўша ташкилот билан шартнома (контракт) тузилгунга қадар “Саноатгеоконтехназорат” ДИ билан белгиланган тартибда келишилган бўлиши керак.

5.Қувурётқизгич-кран учун 1-иловадаги шаклга мувофиқ паспорт тузилади.

III боб. Қувурётқизгич-кранларни ишлатиш

1-§. Рўйхатдан ўтказиш

1.Мазкур Қоидалар тааллуқли бўлган барча қувурётқизгич-кранларни ишга туширишдан олдин “Саноатгеоконтехназорат” ДИ органларида белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказиш лозим.

2.Меъёрий ишлаш муддати ўтган қувурётқизгич-кранни рўйхатдан ўтказиш учун уни келгусида ишлатиш мумкинлиги ҳақида ихтисослаштирилган ташкилот берган хулоса тақдим этилиши лозим.

3.Паспорти йўқ (йўқолган) ва асосий тавсифларини корхонанинг ҳужжатлари билан тасдиқлаб бўлмайдиган қувурётқизгич-кранни “Саноатгеоконтехназорат” ДИда рўйхатдан ўтказишда ихтисослаштирилган ташкилот томонидан тузилган паспортнинг нусхаси (дубликати)ни тақдим этиш мумкин.

Янги паспортда, қўшимча равишда қуйидаги маълумотлар бўлиши лозим:

a)қувурётқизгич-краннинг ҳисоб-китоб асосида тузилган юк кўтариш имконияти унинг фойдали юккўтариш имкониятига мос келиши ҳақидаги хулоса (краннинг фойдали юк кўтариш элементларининг имкониятини синаб ёки бошқа, ҳудди шунга ўхшаш русумдаги қувурётқизгич-кран элементларининг юк кўтариш имкониятига солиштириш йўли билан ҳам аниқлаш мумкин);

b)корхонадатайёрланган пўлатнинг ўхшаши (русуми) аниқланиб, қувурётқизгич-краннинг металл конструкциялари материалларининг механик хоссалари ва аралашмаларга кимёвий таҳлил қилинганлиги ҳақидаги лаборатория гувоҳлиги; металл конструкция материалларини кимёвий таҳлил учун металл кукунларини тегишли услубий қўлланмалар асосида стрела, платформалардан танлаб олинади;

c)илгакнинг ўлчамлари ГОСТ 2105, ГОСТ 6619, ГОСТ 6627, ГОСТ 6628талабларига мос келмаса ёки униишлаб чиқарган корхона тамғаламаган бўлса, унинг ҳисоб-китоби;

d)металл конструкцияларни ва пайвандлаш ишлари сифатини текшириш далолатномаси.Металл конструкциядаги пайванд ишларининг сифатини махсус тайинланган мутахассис ташқи кўрик, путур етказмайдиган ёки бошқа усуллар билан текширади;

e)қувурётқизгич-краннинг техник тафсилотлари ва ишга яроқлилигининг текширув баённомаси.

4.Қуйидаги ҳолатларда қувурётқизгич-кранларни қайтадан рўйхатдан ўтказилади:

a)таъмирдан кейин агар янги паспорт тузилган бўлса;

b)уни бошқа ташкилот қарамоғига ўтказилганда;

c)қайта қурилгандан кейин.

5.Қайта қурилган қувурётқизгич-кранни рўйхатдан ўтказишда, унинг янги паспортини тақдим этиш лозим. Янги паспортни қайта қуриш ишларини бажарган ташкилот тузади ёки эски паспортига қуйидаги ҳужжатлар илова қилинади:

a)қайта қуриш лойиҳасини тузган, ихтисослаштирилган ташкилот имзолаган қайта қуриш тафсилотлари ҳақидаги маълумотнома;

b)қувурётқизгич-краннинг янги техник тафсилотлари ва асосий габаритидаги ўзгарган ўлчамлар кўрсатилган чизма (чертеж);

c)гидравлик схема ўзгарган бўлса, унинг янги принципиал схемаси;

d)механизмларнинг кинематик схемаси, канат (трос) захираси ўзгарган бўлса, унинг схемаси;

e)қувурётқизгич-кранни қайта қуришда қўлланилган металлга берилган сифат тўғрисидаги ҳужжатларнинг нусхалари;

f)пайвандлашда ишлатилган қўшилма материаллар ҳақидаги маълумотлар (эритилган металлни синаш натижалари ёки ГОСТ 9466 талаблари бўйича электродларга берилган сифат тўғрисидаги ҳужжат нусхаси);

g)металл конструкциялардаги пайванд ишлари сифатини текшириш натижалари ҳақидаги маълумотлар.

6.Қувурётқизгич-кранни рўйхатдан ўтказиш учун берилган аризага “Саноатгеоконтехназорат” ДИ 5 кун муҳлат ичида жавоб бериши лозим. Кранни рўйхатдан ўтказиш мумкин эмаслиги ҳақидаги жавоб хатида рад этиш сабаблари, мазкур Қоидалар ёки меъёрий ҳужжатларнинг тегишли пунктларига ҳавола этилганлиги кўрсатилган бўлиши керак.

7.Қувурётқизгич-кранларни бошқа ҳудудларга 3 ойдан кўпроқ муддатга юборилганда, унинг эгаси “Саноатгеоконтехназорат” ДИга бу ҳақда хабар бериб, краннинг рўйхатдаги тартиб рақамини, қаерга ва қанча муддатга юборилганлигини маълум қилиши зарур. Қувурётқизгич-кран тайинланган жойга етиб келгандан кейин иш раҳбари, иш бажариладиган ҳудуддаги “Саноатгеоконтехназорат” ДИ ҳудудий органида рўйхатга қўйиб, қувурётқизгич-кранларнинг ишлашига ўрнатилган тартибда рухсат олиши керак. Айни пайтда профилактик кўрик, хизмат кўрсатишни тартибловчи ҳужжатларни, иш бажаришга оид режани, жавобгар шахслар ва хизмат кўрсатувчи ходимлар тайинланганлиги ҳақидаги буйруқларни тақдим этиши лозим.

8.Қуйидаги ҳолатларда қувурётқизгич-кранлар “Саноатгеоконтехназорат” ДИ рўйхатидан чиқарилади:

a)техник жиҳатдан яроқсиз деб топилганда;

b)бошқа ташкилот балансига ўтказилганда;

c)капитал таъмир ёки қайта қуришга юборилганда.

Қувурётқизгич-кранни “Саноатгеоконтехназорат” ДИ рўйхатидан чиқариш учун краннинг эгаси ариза ёзиб, унда рўйхатдан чиқариш сабабларини паспортда кўрсатиши шарт.

2- §. Ишга тушириш учун рухсатнома

1.Қуйидаги ҳолатларда, “Саноатгеоконтехназорат” ДИда рўйхатдан ўтказилиши керак бўлган қувурётқизгич-кранларни ишга тушириш учун рухсатнома олиш лозим:

a)янгидан рўйхатдан ўтган ёки тўхтатиб қўйилган қувурётқизгич-кранни ишга туширишдан олдин;

b)металл конструкциянинг ҳисоб-китоб қилинган элементлари ва узелларини алмаштириб таъмирлангандан кейин;

c)қайта қурилгандан кейин.

2.Қувурётқизгич-кранни ишга туширишга рухсатни, кранни ишлаб чиқарган корхонада синалганлиги натижалари ёки кран эгаси томонидан техник шаҳодатлаш
(5-илова) хулосалари асосида, “Саноатгеоконтехназорат” ДИ нозири беради. Айни пайтда, ишга туширишга рухсатнома бериш учун “Саноатгеоконтехназорат” ДИ нозири қувурётқизгич-краннинг ҳолатини текширувдан ўтказиб ҳамда корхонада кранга хизмат кўрсатиш ва ишлашини назорат қилиб бориш ташкил этилганлигини текшириб чиқади. Кранни ишга туширишни бошлаш ҳақида унинг эгаси “Саноатгеоконтехназорат” ДИ (нозири) ни камида 5 кун олдин огоҳлантириши лозим.

3.Янги объектга кўчирилган қувурётқизгич-кранни ишга тушириш ҳақидаги рухсатномани кран эгаси томонидан буйруқ билан тайинланган, қувурётқизгич-кранни хавфсиз ишлатишга жавобгар, муҳандис-техник ходим қувурётқизгич-краннинг ҳолатини текширгандан ва хавфсиз ишлаш шарт-шароитлари таъминлагандан кейингина, ўрнатилган тартибда кран паспортининг махсус бўлимига ёзиш ҳамда давлат нозирининг муҳрини қўйиш орқали берилади.

3-§. Назорат ва хизмат кўрсатиш

1.Қувурётқизгич-кранларнинг эгаси ҳисобланган корхона раҳбарлари ва ҳусусий тадбиркорлар ҳамда қувурётқизгич-кранларни ишлатувчи ташкилот раҳбарлари зарур шаҳодатлаш, кўрикдан ўтказиш, таъмирлаш, назорат қилиш ва хизмат кўрсатишни яхши ташкиллаштириш йўли билан кранларнинг соз ҳолатини ва хавфсиз шароитда ишлашини таъминлашлари керак. Бунинг учун қуйидаги тадбирларни амалга оширишлари лозим:

a)муҳандис-техник ходимлардан бирини қувурётқизгич-краннинг хавфсиз ишлатилишини назорат қилувчи, яна битта муҳандис-техник ходимни қувурётқизгич-краннинг соз ҳолатига жавобгар ҳамда қувурётқизгич-кранлар билан ишларни хавфсиз бажарилишига жавобгар қилиб тайинлашлари;

b)қувурётқизгич-кранларнинг соз ҳолатда бўлишини таъминловчи таъмирлаш хизматини барпо этиш, профилактик кўриклар, техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш ишлари тартибини ўрнатишлари;

c)мазкур Қоидалардаги талабларга биноан кранга хизмат кўрсатувчи ходимларини ўқитиш, даврий равишда уларнинг билимлари савиясини текшириш ҳамда муҳандис-техник ходимларнинг ушбу қоидаларга доир билимларини текшириш тартибини ўрнатишлари;

d)кўрсатилган жавобгар шахслар, машинистлар, ишчилар ва хизмат кўрсатувчи ходимлар учун иш юритишга оид журналлар, ишларни бажариш режалари, технологик карталар ва йўриқномалар ишлаб чиқишлари;

e)муҳандис-техник ходимларни зарур қоидалар, лавозим йўриқномалари ва қувурётқизгич-кранларни хавфсиз ишлатишга оид раҳбарий дастурлар ва персоналларни ишлаб чиқариш йўриқномаси билан таъминлашлари;

f)муҳандис-техник ходимлар томонидан мазкур Қоидаларнинг, хизмат кўрсатувчи персоналлар эса – ишлаб чиқариш йўриқномаларининг талаблари бажарилишини таъминлашлари.

2.Қувурётқизгич-кранларни хавфсиз ишлатишни назорат қилиб туриш учун краннинг эгаси, мазкур Қоидалар бўйича билимларини “Саноатгеоконтехназорат” ДИ нозири иштирок этган хайъатда текширувдан ўтказгандан ва 6-иловада келтирилган шаклдаги тегишли гувоҳномани бергандан кейин, муҳандис-техник ходимлардан бирини жавобгар қилиб тайинлаши лозим.

Қувурётқизгич-краннинг хавфсиз ишлатилишини назорат қилувчи муҳандис-техник ходим қуйидаги ҳолатларда краннинг ишлашига рухсат бермаслиги керак:

a)тормоз тизимида, пўлат арқон ва уларнинг маҳкамланишида, илгаклар, чиғирлар, хавфсизликни таъминловчи асбобларда носозлик аниқланганда;

b)металл конструкцияларида дарзликлар ва деформациялар мавжудлигида;

c)техник шаҳодатлаш ёки қувурётқизгич-краннинг меъёрий ишлаш муддати ўтганда;

d)қувурётқизгич-кранларга аттестациядан ўтмаган машинист ҳамда қувурётқизгич-краннинг соз ҳолатига жавобгар муҳандис-техник ходим ва қувурётқизгич-кранда хавфсиз ишлашга жавобгар шахс тайинланмаган бўлса;

e)краннинг паспорти йўқлигида ёки қувурётқизгич-кран “Саноатгеоконтехназорат” ДИда рўйхатдан ўтмаганда;

f)кўтариладиган (жилдириладиган) юкнинг массаси ва тавсифига мос келадиган, ечиб олинадиган юк кўтариш мосламаларининг йўқлигида ёки носозлигида;

g)“Саноатгеоконтехназорат” ДИ органлари берган ёзма топшириқлар бажарилмаганда.

3.Қувурётқизгич-кранларнинг соз ҳолатига жавобгарликни, кран эгаси, тегишли малакага эга бўлган ва тасарруфида (стропалчидан ташқари) кранга хизмат кўрсатувчилар бўлган муҳандис-техник ходимга юкланади. Ушбу жараёндан олдин, уни мазкур Қоидаларни билишини “Саноатгеоконтехназорат” ДИ нозири иштирокидаги комиссия текшириб кўриши ва унга тегишли гувоҳнома ҳамда лавозим йўриқномасини бериши керак.

4.Қувурётқизгич-кранлар ишлайдиган ҳар бир участка ва ҳар бир смена учун кранлар билан ишларни хавфсиз бажарилишига мастер (уста)лар, прораблар, участка бошлиқлари ҳамда бригадирлар сафидан жавобгар шахсни буйруқ орқали тайинлаш лозим. тайинлаш ишлари мазкур шахслар ушбу Қоидаларнинг тегишли бобларини, лавозимлар йўриқномаларини ва кранчи (машинист) ва юк илувчи учун ишлаб чиқариш йўриқномаларини ўзлаштирганликларини “Саноатгеоконтехназорат” ДИ нозири иштирокидаги ҳайъат томонидан текширилгандан кейин амалга оширилади.

Текширувдан ўтган шахсларга гувоҳнома ва лавозим йўриқномлари топширилади. Жавобгар шахсларнинг билимларини даврий равишда текшириш ҳар
12 ойда камида бир марта ўтказилади. ушбу текширув ҳайъатининг таркибида “Саноатгеоконтехназорат” ДИнинг нозири қатнашиши шарт эмас.

5.Қарамоғида оз миқдордаги қувурётқизгич-кранлар (5 донагача) бўлган, мазкур Қоидаларда кўзда тутилган жавобгар шахслар тайинлаш иложи бўлмаган корхоналарда, “Саноатгеоконтехназорат” ДИ органлари билан келишиб туриб, қувурётқизгич-кранларнинг соз ҳолатига жавоб берувчи ва қувурётқизгич-кранларда хавфсиз иш бажаришга жавобгар бўладиган муҳандис-техник ходим функциясини, бирор муҳандис-техник ходимга ёки (шартнома асосида) ихтисослаштирилган ташкилотнинг мутахассисига юклаш мумкин.

6.Қувурётқизгич-кранларни бошқариш ва уларга хизмат кўрсатиш учун кран эгаси кранчи (машинист)лар, чилангарлар ва хавфсизлик асбобларини созловчиларни тайинлаши лозим.

7.Қувурётқизгич-кранни ишлатишга доир қўлланмада баён этилган ҳолатлар ёки маҳаллий ишлаш шароитларини инобатга олиб қувурётқизгич-кран кранчиси (машинисти) ёрдамчиси тайинланиши мумкин.

8.Қувурётқизгич-кран илгагига юкни илиш, юкларни тўғри боғлаш (строповкалаш) учун стропалчилар тайинланади. Стропалчи сифатида бошқа ишчилар (такелажчилар, монтажчилар) дан фойдаланиш мумкин. Айни вазиятда ушбу шахслар юкни строповкалашга оид ишларни бажариш бўйича ихтисос-касбга ўқитилган бўлишлари зарур. Ушбу ходимларнинг гувоҳномаларига уларга қўшимча стропалчилик ихтисоси берилганлиги ҳақида ёзиб қўйиш лозим.

9.Қувурётқизгич-кран хизмат кўрсатадиган ҳудудни кранчи (машинист) ўтирган жойдан кузатиб туриш қийин бўлганда ёки радиотелефон алоқаси ўрнатилмаган бўлса, стропалчи билан машинист ўртасидаги алоқани стропалчилардан бирини сигналчи қилиб тайинлаб, сигнални машинистга етказиб берадиган қилиб иш уюштириш керак. Сигналчи қилиб фақат аттестациядан ўтган стропалчиларнигина тайинлаш мумкин. Бу тайинлашни қувурётқизгич-кранда хавфсиз ишлашга жавобгар шахс амалга оширади.

10.Қувурётқизгич-кранларнинг кранчиси (машинисти), кранчи (машинист) ёрдамчиси, чилангар, стропалчи лавозимларига ёши 18 дан катта бўлган шахсларгина тайинланади.

11.Қувурётқизгич-кранларнинг кранчиси (машинисти), уларнинг ёрдамчилари, таъмирловчи ходимларни ишга тайинлашдан олдин, ишчилар махсус мутахассислик учун зарур бўлган жисмоний ҳолатларини аниқлаш мақсадида тиббий кўрикдан ўтишлари шарт.

12.Кранчи (машинист)лар, уларнинг ёрдамчилари, чилангарлар, электрмонтерлар, гидравликлар, хавфсизлик асбоблари ва ускуналарини созловчилар, стропалчиларни тайёрлаш (ўқитиш) ва аттестациядан ўтказиш касбий-техник ўқув юртларида ҳамда техник ўқитиш мактаблари ва курсларида амалга оширилади.

Мазкур ўқув масканлари назарий ва амалий машғулотлар ўтиш махсус базасига ҳамда ўқитиш ишларини ўтказиш учун тегишли рухсатномага эга бўлишлари керак.

Мазкур мутахассисликлар бўйича ишчиларни тайёрлаш “Саноатгеоконтехназорат” ДИ билан келишиб тузилган ўқув дастурлари асосида амалга оширилади.

13.Қувурётқизгич-кранларнинг кранчи (машинист)лари ва уларнинг ёрдамчиларини бир русумдаги крандан бошқа русумдаги қувурётқизгич-кранга ишлашга ўтказилганда, улар янги қувурётқизгич-краннинг тузилишига оид хусусиятлари билан таништирилиши ва маълум муддатга шогирдликни бажаришлари зарур. Уларнинг билимларини ва амалий кўникмаларини синовдан ўтказгандан кейингина мустақил ишлашга рухсат берилади.

Ўқитиш, шогирдлик (стажерлик) дан ўтиш, амалий билимларини текширувдан ўтказиш тартибини қувурётқизгич-краннинг эгаси белгилайди.

14.Қувурётқизгич-кранларнинг кранчиси (машинисти) фаолиятида бир йилдан ортиқ танаффус бўлганда, билимларини қайтадан синовдан ўтказиб, қониқарли натижаларга эришилганда, машинистнинг зарур кўникмаларини тиклаш учун стажировка (шогирдлик) муддати белгиланади.

15.Кранчи (машинист)лар, чилангарлар, хавфсизлик асбобларини созловчилар ва стропалчилар билимларини, ихтисос бўйича комиссия томонидан такрорий текшириш қуйидаги ҳолатларда ўтказилади:

a)даврий равишда ҳар 12 ойда бир марта;

b)ходим бошқа жойга ишга ўтганда;

c)“Саноатгеоконтехназорат” ДИ нозирининг ёки қувурётқизгич-кранни хавфсиз ишлатишни назорат қилувчи муҳандис-техник ходимнинг талаблари бўйича.

Хизмат кўрсатувчи ходимлар билимини текшириш, ишлаб чиқариш йўриқномалари ҳажмида амалга оширилади. Хизмат кўрсатувчи ходимлар билимларини қайта текшириш пайтида нозир (инспектор) нинг иштирок этиши шарт эмас.

16.Хизмат кўрсатувчи ходимлар билимларини даврий текшириш ва аттестация хулосалари баённома орқали расмийлаштирилиб, ходимнинг гувоҳномасига ёзиб қўйилади.

17.Қувурётқизгич-кранларнинг кранчи (машинист)ларини аттестациядан ўтказишда “Саноатгеоконтехназорат” ДИ вакилининг иштироки шарт. Ўтказиладиган имтиҳонлар вақти (санаси) ҳақида “Саноатгеоконтехназорат” ДИнинг инспекторига энг камида 10 кун олдин хабар бериш лозим.

Қувурётқизгич-кранларга хизмат кўрсатувчи бошқа ишчиларни аттестациядан “Саноатгеоконтехназорат” ДИ нинг инспекторисиз, машғулот ўтказган корхона ёки ташкилотнинг ихтисослашган ҳайъати ўтказади.

Зарур шароитларда “Саноатгеоконтехназорат” ДИ ўз вакилининг бошқа ишчиларни аттестациядан ўтказишда иштирок этишини талаб қилиши мумкин.

18.Имтиҳонни яхши топширган шахсларга 7-иловадаги шакл бўйича белгиланган гувоҳнома берилади. Кранчи (машинист) ёки унинг ёрдамчисининг, стропалчининг гувоҳномасида уларнинг сурати (расми) ёпиштирилган бўлиши керак. Улар мазкур гувоҳномани иш пайтида ўзлари билан олиб юришлари лозим.

19.Кранчи (машинист)лар, чилангарлар, хавфсизлик асбобларини созловчилар ва стропалчиларни ишга қўйиш ҳақида кран эгаси томонидан буйруқ (фармойиш) чиқарилиши зарур.

20.Қувурётқизгич-кранларга тўғри хизмат кўрсатиш учун кран эгаси кранчи (машинист)ларни, чилангарларни, уларнинг ҳуқуқлари, вазифалари, хавфсиз ишлаш тартиби ва жавобгарликлари белгиланган ишлаб чиқариш йўриқномалари билан таъминлаши лозим. мазкур шахсларга ишлаб чиқариш йўриқномаларини ишга тайинлашдан олдин имзо чектириб берилади.

21.Қувурётқизгич-кранлар ва ечиб олинадиган юк тутиш мосламаларининг эгаси, қувурётқизгич-кранларга хизмат кўрсатиш вазифаси юклатилган шахслар, уларга бириктирилган ускуналарни кўрикдан ўтказиш ва ишлашини текшириш йўли билан соз ҳолатда ушлаб турилиши учун керак бўлган тартибни ўрнатиши керак.

Қувурётқизгич-кранларнинг кранчи (машинист)ларига кранларни кўздан кечириб чиқишлари учун маълум зарур вақт ажратишлари лозим. қувурётқизгич-кранларни кранчи (машинист)лар томонидан кўрикдан ўтказиш ва текшириш натижалари вахта журналига (8-илова) ёзиб борилиши зарур.

Стропалчилар, ечиб олинадиган юк тутиш мосламаларини ишлатишдан олдин кўрикдан ўтказишлари керак.

4-§. Иш бажариш тартиби

1.Қувурётқизгич-кранлар билан вазни краннинг юк кўтариш қобилиятидан ортиқ бўлмаган юкларнигина, посонги ҳолатини ҳам инобатга олган ҳолда, кўтариш (жилдириш) мумкин. Қувурётқизгич-кранни ишлатишда унинг паспортида ва ишлатишга доир қўлланмасида баён этилган талабларга риоя қилиш зарур.

2.Бир нечта қувурётқизгич-кранлар билан юкни силжитиш ишлари иш бажаришга оид режа ва технологик карта асосида ўтказилиши керак. Лойиҳа ва технологик карталарда юкни боғлаш ва кўчириш схемаси, жараёнларни бажариш кетма-кетлиги, юк арқон (канат) ларнинг ҳолати ҳамда юкни хавфсиз кўчиришга доир талаблар ёзилган бўлиши лозим.

Бир нечта қувурётқизгич-кранлар билан юкни кўтарганда ёки кўчирганда ҳар бир кранга тушадиган оғирлик, краннинг юк кўтариш имкониятидан ортиқ бўлмаслиги керак.

Бир нечта қувурётқизгич-кранлар билан юкни кўчириш ишлари қувурётқизгич-кранни хавфсиз иш бажаришга жавобгар шахснинг бевосита раҳбарлиги остида бажарилиши зарур.

3.Ишлатилаётган қувурётқизгич-кранда унинг рўйхатдан ўтган тартиб рақами, юк кўтариш имконияти ва навбатдаги қисман ёки тўлиқ шаҳодатлашдан ўтиш муддати ёзилган белги бўлиши лозим.

4.Техник шаҳодатлашдан ўтмаган қувурётқизгич-кранлар ва ечиб олинадиган юк тутиш мосламаларини ишлатиш мумкин эмас. Носоз юк тутиш мосламаларини ҳамда тамға (бирка) си йўқ бошқа мосламалар иш жойида бўлмаслиги керак.

5.Қувурётқизгич-кранларни ишлатишда улар ағдарилиб ёки шамол таъсиридан ёки нишабликда туришидан ўз-ўзидан юриб (силжиб) кетишининг олдини олувчи чоралар қўлланиши лозим.

6.Қувурётқизгич-кран эгаси томонидан, стропалчиларга юкларни тўғри илиш ва тутиш йўлларини ўқитиш усуллари ишлаб чиқилган бўлиши лозим. Юкларни боғлаш ва илиш усулларининг расмлари стропалчилар ва кранчи (машинист)лар қўлига берилган ёки иш жойининг кўринарли жойига осиб қўйилган бўлиши керак. Боғлаш ва илиш схемаси ишлаб чиқилмаган юкларни кўчириш ёки кўтариш қувурётқизгич-кранларни хавфсиз ишлашига жавобгар шахснинг иштирокида амалга оширилади.

7.Қувурётқизгич-кранлар эгалари, қувурётқизгич-кранни ишлатувчи ташкилот билан бирга қуйидагиларни бажаришлари шарт:

a)қувурётқизгич-кранлар ишлайдиган ҳудудлар учун иш бажаришга оидрежаларини, технологик карталарни ва бошқа технологик регламентларни ишлаб чиқиш ва бериш;

b)қувурётқизгич-кранларни хавфсиз ишлашишига жавобгар шахслар, кранчи (машинист)лар ва стропалчиларни иш бажариш режаси, технологик карталар ва бошқа технологик регламентлар билан таништириш;

c)стропалчиларни фарқланувчи белгилар, кўтариладиган юкнинг вазни ва тавсифига мос келадиган синалган ва махсус белгилар қўйилган ечиладиган юк тутиш мосламалари билан таъминлаш;

d)иш бажариладиган жойга, қувурётқизгич-кран билан кўчириладиган асосий юкларнинг вазни кўрсатилган рўйхатни осиб қўйиш. Бундай рўйхатни иш бажарадиган кранчи (машинист)лар, стропалчилар ва хизмат кўрсатувчи ходимларнинг қўлига бериб қўйиш лозим;

e)қувурётқизгич-кранга осиладиган юкнинг энг катта чегарасини белгиловчи мосламани вазни аниқ юк воситасида, кранни ишлатишга доир қўлланма ёки паспортида кўрсатилган муддатларда, даврий равишда синовдан ўтказилишини таъминлаш;

f)қувурётқизгич-кранларнинг энг юқори юк кўтариш чегараловчисини пломбалаш тартибини ўрнатиш;

g)юклар тушириладиган майдонча ва сақланадиган жойларни белгилаш, уларни зарур технологик ускуналар билан жиҳозлаш ва кранчи (машинист)ларга, стропалчиларга юкларнинг ўлчам (габарит)лари ва тахлаш тартиби ҳақида йўл-йўриқ бериш;

h)стропалчи билан кранчи (машинист) ўртасида сигнал бериш тартибини белгилаш.

Тавсия этиладиган сигнал бериш белгилари 9-иловада баён этилган.

8.Қувурётқизгич-кранлар ишлаётган жойлар иш бажаришга доир режа ёки ГОСТ 12.2.011, ГОСТ 12.2.061, ГОСТ 12.2.120, ГОСТ 12.3.009, ГОСТ 12.3.033,
ГОСТ 8769, КМК 3.01.02 талаблари асосида етарлича ёритилган бўлиши керак. қор, ёмғир ёққанда ёки туман тушганда ҳамда кранчи (машинист) стропалчининг сигналини ёки кўчирилаётган юкни яхши кўраолмаётган пайтларда қувурётқизгич-краннинг ишини тўхтатиш зарур.

9.Қувурётқизгич-кранни, электр ўтказиш симларининг энг чеккасидагидан ёки кучланиши 42 V дан юқори бўлган осма электр тармоқларидан 30 m гача масофага ўрнатиш ва хавфсиз ишлаш шароитини таъминловчи наряд-рухсатнома (10-илова) асосидагина амалга оширилади.

Электртармоқлари яқинида ишлаш учун наряд-рухсатнома бериш ва йўл-йўриқ кўрсатиш тартиби қувурётқизгич-кран эгасининг ёки иш бажарувчининг буйруғи билан белгиланади. берилган наряд-рухсатноманинг ишлаш муддатини нарядни берган тараф белгилайди.

Наряд-рухсатнома қувурётқизгич-краннинг кранчиси (машинисти) нинг қўлига иш бошлашдан олдин берилади. Кранчи (машинист) ўзбошимчалик билан қувурётқизгич-кранни ишлатиш учун электр тармоғи яқинига жойлаштириши тақиқланади. Қувурётқизгич-кранни электр тармоғи яқинида ишлашига кранда хавфсиз иш бажаришга жавобгар шахс бевосита раҳбарлик қилиши ва кранчи (машинист)га қувурётқизгич-краннинг ўрнатиш жойини кўрсатиб наряд-рухсатномада кўзда тутилган иш шароитини таъминлаши ҳамда бажарилган иш натижаларини вахта журналига ёзиб бориши лозим.

Юқори волтли электр тармоқларини муҳофаза қилиш қоидаларида белгиланган электр ўтказиш тармоқларини ҳимоя ҳудуди ва унга яқин жойларда иш бажариш учун наряд-рухсатномани электр тармоқларини ишлатувчи ташкилотнинг рухсати бўлгандагина бериш мумкин.

Эгилувчан кабелдаги электр тармоқлари яқинида қувурётқизгич-кранларнинг ишлаш тартибини электр тармоғининг эгаси белгилайди. Мазкур вазиятда наряд-рухсатнома бериш шарт эмас.

Электр тармоғидан узилмаган шаҳар транспортининг контактли симлари тагида қувурётқизгич-кран ишлаши учун кран стреласи билан контакт симлар орасидаги масофа (оралиқ) 1000 mm дан кам бўлмаслиги ҳамда стреланинг кўтарилишини чегараловчи (таянч) кўрсатилган оралиқни камайишига йўл қўймаслиги керак.

10.Қувурётқизгич-кранларда хавфсиз ишлаш учун уларнинг эгаси ва иш бажарувчи ташкилот қуйидаги талабларга риоя қилинишини таъминлашлари шарт:

a)қувурётқизгич-кранлар билан юкларни кўчирилаётган иш жойида, мазкур ишга алоқаси йўқ шахслар бўлмаслиги керак;

b)механизмларни кўрикдан ўтказиш, таъмирлаш ва созлаш пайтида, қувурётқизгич-краннинг металл конструкцияларини кўрикдан ўтказиш ва таъмирлаш пайтида двигателнинг ишини тўхтатиб қўйиш зарур;

c)қурилиш-монтаж ишлари қувурётқизгич-кранларни ишлатишга оид режа бўйича бажарилиши керак ва унда қуйидагилар кўзда тутилган бўлиши лозим:

1)ўрнатилаётган қувурётқизгич-кранларнинг юк кўтарувчанлиги, баландлиги ва қулочи бўйича қурилиш-монтаж ва изоляциялаш-ётқизиш ишларидаги шароитларга мослиги (қувурётқизгич-краннинг юк кўтариш тафсилотлари);

2)электр ўтказиш тармоқлари, транспорт ва пиёдалар юрадиган жойларгача бўлган хавфсизлик масофаларини ҳамда қувурётқизгич-кранларни бинолар, қурилиш материаллари ва деталлари тахланган жойларгача бўлган хавфсизлик масофаларни белгилаш;

3)қувурётқизгич-кранларни траншеяларнинг қияликларига ўрнатиш ва ишлашидаги хавфсизлик шартлари;

4)икки ва ундан кўп сондаги қувурётқизгич-кранлар билан қувурларни изоляциялаш ва ётқизишдаги хавфсизлик шартлари;

5)ишлатиладиган юк тутиш мосламаларининг рўйхати ва юкларни боғлаш (строповка қилиш) нинг график тасвири (схемаси);

6)юкларни тахлаш жойининг, юриш йўлларининг ўлчами ва габаритлари;

7)қувурётқизгич-кран ўрнатилган ва қияликда ишлайдиган участкалардаги маҳаллий (муайян) шароитни инобатга олиб, қувурларни изоляциялаш ва ётқизиш ишларини бажаришдаги қўшимча хавфсизлик чоралари ҳамда қувурётқизгич-кранларни тўхташ жойларини белгилаш;

8)қувурётқизгич-кранларни хавфсиз ишлашига жавобгар шахс, кранчи (машинист) ва стропалчилар иш бажаришга доир режа билан иш бошлангунча танишиб чиқишлари ва бу ҳақида имзо чекишлари зарурати;

d)базалар, омборлар, майдончаларда қувурётқизгич-кранлар билан юк ортиш-юк тушириш ва юкларни тахлаш ишлари ГОСТ 12.3.009 талабларини ҳисобга олиб ишлаб чиқилган ва белгиланган тартибда тасдиқланган технологик карталарга мувофиқ равишда бажарилади;

e)кузовида ёки кабинасида одами бўлган автомашинадаги юкни тушириш ёки автомашинага юк ортиш мумкин эмас. Автомашиналар ва яримшатак (полуприцеп) машиналарга юк ортиш ва юк тушириш доимий жойларида стационар (қўзғалмас) эстакадалар ёки стропалчилар учун айвонли майдонлар бўлиши керак. Қувурётқизгич-кранлар ёрдамида яримвагонларга юк ортиш ёки улардан юк тушириш мумкин эмас. Автомашина ва бошқа транспорт воситаларига юк ортишда, юкни туширишда қулай ва хавфсиз строповка қилинишини таъминлаш зарурлигини ҳисобга олиш лозим. Автомашина ва бошқа транспорт воситаларига юк ортиш ва улардан юкни туширишда машинанинг мувозанатини бузмай ишлаш керак;

f)юкнинг тагида одамлар бор вақтида уни силжитиш (кўчириш) мумкин эмас. Стропалчи юк ер майдонча юзасидан 1000 mm гача кўтарилган ёки туширилган пайтдагина уни ёнида туриши мумкин;

g)юкларни боғлаш (строповкалаш) белгиланган схемага мос равишда бўлиши керак. Кўтариладиган юкнинг массаси ва тавсифига кўра тармоқлари ва уларнинг қиялигини ҳисобга олиб, стропа (арқонлар) қўлланилиши керак. Умумий ишларни бажарувчи стропаларнинг тармоқлари орасидаги бурчак 900 дан ортиқ бўлмаслиги керак;

h)массаси (вазни) ноаниқ бўлган юкларни кўтаришдан олдин, уларнинг ҳақиқий оғирлигини аниқлаш лозим;

i)горизонтал йўналишда ҳаракатланадиган юклар ёки юк тутқич мосламалар пастдаги предметларга дуч келиб қолмас (урилиб кетмас) лиги учун улардан камида 500 mm га юқорига кўтарилган бўлиши керак;

j)юкли қувурётқизгич-кран ҳаракатланаётганда, стреланинг ҳолати ва кранга тушган оғирлик (кучланиш) миқдори қувурётқизгич-кранни ишлатишга доир қўлланмага мувофиқ аниқланади;

k)кўчирилаётган юк олдиндан белгиланган, йиқилиб, ағанаб ёки сирпаниб кетмайдиган жойгагина туширилиши лозим. Юклар тахланадиган жойга олдиндан тегишли тагликлар қўйилиб, стропаларни юк тагидан осон ва бузмай олишга мўлжалланган бўлиши керак. Белгиланмаган жойга юкни тушириш мумкин эмас. Юкларни бир текисда, габаритларига қараб, ўтиш йўлларини тўсиб қўймай тахлаш лозим;

m)қувурётқизгич-кранлар билан юкларни кўчириш чегарасида одамларнинг бўлиши ёки қандайдир ишларни ўтказиш мумкин эмас;

n)иш охирида ёки танаффус пайтларида юкни осилган ҳолатда қолдириш мумкин эмас;

p)юкни кўтаришда тўғри строповка қилинганлигини (боғланганлигини) ва тормоз тизимининг яхши ишлашини текшириш учун аввал 200-300 mm баландликда бироз ушлаб туриш керак;

q)бино девори, колонналар, штабеллар, ускуналар яқинидаги юкларни кўтаришда, улар орасида одамлар (жумладан, стропалчи ҳам) бўлиши мумкин эмас. Мазкур талабга юк туширишда ҳам риоя қилиш зарур.

11.Қувурётқизгич-кранлар ишлаётганда, қуйидагилар тақиқланади:

a)кран ҳаракатланаётганда, унинг кабинасига кириш;

b)ишлаётган кран яқинида одамларнинг туриши;

c)яхши мустаҳкамланмаган ҳолатдаги юкни кўчириш;

d)ерга кўмилган, музлаб ерга ёпишиб қолган, бошқа юклар остида қолган, болтлар билан маҳкамланган ёки бетон билан қотирилган юкларни кўтариш;

e)қувурётқизгич-краннинг илгаги билан юкларни ерда, полда ёки релслар бўйлаб судраш;

f)қувурётқизгич-кран ёрдамида юклар орасида қисилиб қолган стропа (трос) лар, канатлар ёки занжирларни бўшатиб олиш;

g)юк кўтарилаётганда, силжитилаётганда ёки тушираётганда уни тортиш ёки итариш. Узун ва катта ҳажмдаги юкларни кўчиришда улар йўналишини ўзгартириш учун илмоқлар ёки тегишли узунликдаги тортқичлардан фойдаланиш лозим;

h)кўчирилаётган юкни ҳамда осилиб турган стропани қўл билан текислаш (тўғрилаш);

i)носоз ёки ишлатишдан чиқарилган хавфсизлик асбоблари ва тормозлар билан ишлаш;

j)қувурётқизгич-краннинг кабинасидан ташқарида (стреласида, посангисида) одамлар турганда, механизмларни ишга тушириш; кўрикдан ўтказаётган механизмлар ва электрускуналарни созлаётган шахслар бундан мустасно. Мазкур ҳолатда кўрик ўтказаётган шахснинг сигнали бўйича механизмлар ишга туширилади;

k)стрела чиғири ёрдамида юкни ўрнатилган жойи (ер, майдон, штабел ва ш.к.) дан бевосита кўтариш.

12.Қувурётқизгич-кранлар иш бажариши учун махсус майдончалар тайёрланиши (қурилиши) керак ва улар қуйидаги талабларга жавоб бериши керак:

a)транспортда бориладиган йўлларининг мавжудлиги;

b)нишаб (қия) лиги паспортида кўрсатилган меъёрдан ортиқ бўлмаслиги;

c)тупроғи янги тўкилган бўлса зичланиб, шиббаланган бўлиши.

13.Қувурётқизгич-краннинг стреласи қайси ҳолатда бўлишидан қатъий-назар, стрела билан бинолар, юк штабеллари ва бошқа ашёлар (ускуналар) орасидаги масофани камида 1000 mm қилиб ўрнатиш лозим.

Қувурётқизгич-кранни траншеянинг чети (қирғоғида ўрнатишда 11-иловада баён этилган шартлар (оралиқ масофа)га риоя қилиш зарур.

14.Қувурётқизгич-кранни таъмирлашга юборишни қувурётқизгич-краннинг соз ҳолатига жавобгар шахс, кран эгаси томонидан тасдиқланган таъмирлаш графигига мос равишда амалга оширилади. Қувурётқизгич-кранни таъмирлашга топширилган санаси ва вақти ҳамда таъмирловчи шахснинг фамилияси вахта журналига ёзилган бўлиши керак. қувурётқизгич-кранни таъмирлаш пайтида ишлатиш мумкин эмас.

15.Пайвандлаш ишларисиз таъмирланган қувурётқизгич-кранни ишлатишга, қувурётқизгич-краннинг соз ҳолатига жавобгар муҳандис-техник ходим рухсат бериб, вахта журналига ёзиб қўяди.

IV боб. Қувурётқизгич-кранлар ва юктутиш мосламаларини

реконструкция қилиш ватаъмирлаш тартиби

1-§. Реконструкция қилиш ва таъмирлаш

1.Қувурётқизгич-кранларни пайвандлаш йўли билан реконструкция қилиш, таъмирлаш ва хавфсизлик асбобларини созлаш ишларини, қонунчиликда ўрнатилган тартибда ваколатли ташкилотлар ўтказади.

2.Қувурётқизгич-кранларни реконструкция қилиш ва таъмирлаш, ихтисослаштирилган ташкилотлар томонидан ишлаб чиқилган лойиҳа асосида амалга оширилади.

3.Қувурётқизгич-кранларни таъмирловчи ва реконструкция қилувчи корхоналар, иш жараёнида қўлланиладиган пайвандлаш материаллари ва металлар ҳақида, пайвандлашнинг сифатини назорат қилиш йўллари, пайванд чокларини яроқсизликка чиқариш меъёрлари, айрим узеллар ва тайёр ашёларни қабул қилиш тартиби ҳамда ҳужжатлаштириш тартиби ҳақидаги маълумотлар киритилган, иш бажаришга оид режага эга бўлишлари керак.

4.Қувурётқизгич-кранларни таъмирлаган ёки реконструкция қилган корхона, бажарилган иш тавсилотлари кўрсатилиб, қўлланилган материаллар ва уларнинг сифати бўйича ҳужжат кўрсатилиб, краннинг паспортига маълумотларни ёзиб бериши лозим (1-илова). ишлатилган материаллар ва пайвандлаш ишларининг сифатини тасдиқловчи ҳужжатлар пайвандлаш ишларини ўтказган корхонада сақланиши керак. қувурётқизгич-краннинг ишга тушириш воситаси, трактор, рамалар тури, юк кўтариш имконияти, мустаҳкамлиги ўзгарганда, янги паспорт жорий этиш зарур.

5.Қувурётқизгич-кранларнинг тутиб турувчи элементларини пайвандлаш йўли билан таъмирлаш ва реконструкция қилишни ихтисослаштирилган таъмирлаш корхонаси бажариши керак. Қувурётқизгич-кранларнинг металл конструкцияларини кран эгасининг имконияти билан таъмирлаш ёки реконструкция қилиш учун “Саноатгеоконтехназорат” ДИнинг рухсатномасига эга бўлиши керак.

6.Қувурётқизгич-краннинг конструкциясини ёки паспортидаги маълумотларнинг ўзгариши билан боғлиқ таъмирлаш ва бошқа ишлар, кранни ишлаб чиқарган корхона ёки ихтисослаштирилган ташкилот билан келишилган ҳолда бажарилади. Қўлланиладиган материаллар 2-иловада, металлконструкцияларни пайвандлаш 3-иловада, пайвандланган чоклар сифатини текшириш эса 4-иловада келтирилган.

Vбоб. Авария ва бахтсиз ҳодисалар сабабларини

текшириш тартиби

1.“Саноатгеоконтехназорат” ДИ да рўйхатдан ўтган қувурётқизгич-кранлар аварияга учраганда ва уларни ишлатишда бахтсиз ҳодисалар рўй берганда, краннинг эгаси бир сутка давомида “Саноатгеоконтехназорат” ДИ ҳудудий вакили (нозири)ни хабардор этиб, авария ёки бахтсиз ҳодиса содир бўлган пайтдаги ҳолатни “Саноатгеоконтехназорат” ДИ нинг вакили келгунча (агар мазкур ҳолат одамлар ҳаёти ва соғлигига хавф солмаса) ўзгартирмай туриши зарур.

2.Қувурётқизгич-кранларни ишлатиш ва таъмирлаш билан боғлиқ бўлган авария ҳамда бахтсиз ҳодисаларни текшириш ишлари Ўзбекистон Республикасида амал қилинаётган тартибда бажарилади.

VI боб. Қоидаларни бузганлик учун жавобгарлик

1.Мазкур Қоидаларни бажариш мулкчилик шакли ва идоравий бошқарилишидан қатъий назар қувурётқизгич-кранларни лойиҳаловчи, ишлаб чиқарувчи, таъмирловчи, қайта қурувчи, ишлатувчи ва диагностикаловчи барча раҳбар ходимлар, мутахассислар, хусусий тадбиркорлар ҳамда қувурётқизгич-кранларнинг эгалари учун мажбурийдир.

2.Мазкур Қоидаларнинг бузилишида айбдор деб топилган шахслар Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан ўрнатилган тартибда жавобгарликка тортиладилар.

1-илова

(мажбурий)

Қувурётқизгич-кран паспортининг шакли

Паспорт қаттиқ муқовада,

218 × 290 (210 × 297) mm ҳажмда

босиб чиқарилади

Паспорт муқоваси

___________________________________________________________________________

(қувурётқизгич-краннинг номи)

___________________________________________________________________________

(қувурётқизгич-краннинг индекси)

П А С П О Р Т

___________________________________________________________________________

(паспортнинг белгиланиши)

Эслатма: Мазкур паспортнинг шакли намуна ҳисобланиб, бунинг асосида кранни ишлаб чиқарган-корхона ишлаб чиқарилаётган қувурётқизгич-кранлар турига мос паспорт тузиши лозим. Паспортга мазкур намунада мавжуд маълумотлар рўйхатидан фақат муайян қувурётқизгич-крани турига тааллуқли маълумотлар киргизилиши лозим. зарурат туғилганда паспортга ишлаб чиқарилган қувурётқизгич-кран конструкциясини таърифловчи қўшимча маълумотлар киргизилади.

Титул варағи

Қувурётқизгич-кранини ишга туширишдан олдин “Саноатгеоконтехназорат” ДИ органларида рўйхатдан ўтказилиши лозим.

Давлат ____________________________________________________________________

___________________________________________________________________________

(ишлаб чиқарувчи-корхонанинг номи)

___________________________________________________________________________

(қувурётқизгич-кранининг тури, номи)

___________________________________________________________________________

(қувурётқизгич-кранининг индекси)

П А С П О Р Т

___________________________________________________________________________

(паспортнинг белгиланиши)

Қайд қилиш рақами _____________________

Қувурётқизгич-кранни бошқа корхонага топширишда ёки қувурётқизгич-кран эгасининг вазифасини топшириш шарти билан ижарага беришда, қувурётқизгич-кран билан бирга ҳақиқий паспорти ҳам топширилиши лозим.

Қувурётқизгич-кран эгасининг диққатига!

1. Паспорт қувурётқизгич-краннинг эгасида ёки қувурётқизгич-краннинг эгаси вазифаларини бажариш шарти билан ижарага олган корхонада (хусусий тадбиркорда) доимо туриши лозим.

2. Қувурётқизгич-краннинг ишлашига рухсатнома қувурётқизгич-кранларнинг тузилиши ва хавфсиз ишлатиш қоидаларига мувофиқ ўрнатилган тартибда олиниши керак.

3. Қувурётқизгич-кранларнинг тузилиши ва хавфсиз ишлатиш қоидалари талабларидан четлашиш “Саноатгеоконтехназорат” ДИнинг рухсатномаси рўйхатининг нусхаси кран паспортига илова қилинади.

3.1 ________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________

3.2 ________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________

3.3 ________________________________________________________________________

(қувурётқизгич-краннинг эгаси алоҳида эътибор

___________________________________________________________________________

бериши лозим бўлган бошқа маълумотлар)

___________________________________________________________________________

1-бет

Қувурётқизгич-краннинг иш ҳолатида, асосий ўлчамлари кўрсатилиб,

умумий кўриниши чизмаси учун жой

Чизманинг катталиги 210 x 297 (218 x 290) mm

2-бет

20___ й. "___" ______________ дан ______-сонли рухсатнома ясашга берилди, __________________________________________________________________________

(қувурётқизгич-кранни тайёрлашга рухсатнома

___________________________________________________________________________

берган “Саноатгеоконтехназорат” ДИ ҳудудий органининг номи)

1. Умумий маълумотлар

1.1 Ишлаб чиқарувчи-корхонанинг номи ва манзили _____________________________________

___________________________________________________________________________

1.2 Қувурётқизгич-краннинг тури ____________________________________________

1.3 Қувурётқизгич-краннинг индекси _________________________________________

1.4 Завод рақами ___________________________________________________________

1.5 Тайёрланган йили _______________________________________________________

1.6 Қувурётқизгич-краннинг вазифаси _________________________________________

1.7 Узатма тури:

Қувурётқизгич-кран шассиси__________________________________________________

Ишлаш механизмлари _______________________________________________________

1.8 Қувурётқизгич-кран ишлаши мумкин бўлган, атроф-муҳит ҳарорати:

ҳарорати: °C

ишламаган пайтдаги энг паст ҳарорат °C _________

25 °C ҳароратдаги ҳавонинг нисбий намлиги, % _______________________________

портлаш хавфсизлиги_______________________________________________________

ёнғин хавфсизлиги ________________________________________________________

1.9 Қувурўтказгичларни ўрнатишда қувурётқизгич-кранни қияликда ишлаш чегарасига берилган рухсат, градуслари __________________

1.10 Қувурётқизгич-кранни муайян юк билан ишлашга рухсат берилган жойнинг рухсат этилган қиялиги (узунасига, кўндаланг), градус _____________

1.11 Қувурўтказгичларни ётқизишда қувурётқизгич-кранни ишлашига рухсат бериладиган стрела томонга тўла кўндаланг қиялик, градус ________________________

1.12 Бир пайтда операцияларни бажарилиш мумкинлиги ёки чекланиши_____________

1.13 Қувурётқизгич-кранини тайёрлашга доир асосий меъёрий ҳужжатлар___________

___________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________

2. Қувурётқизгич-краннинг тафсилотлари ва асосий техник маълумотлар

2.1 Қувурётқизгич-кранга асосий таърифлар

2.1.1 Номинал юк кўтараолиши, t _____________________________________________

2.1.2 Иш бажаришда илгакдаги максимал оғирлик, t _____________________________

2.1.3 Максимал кўтариш баландлиги, m ________________________________________

2.1.4 Илгакни тушириш чуқурлиги, m __________________________________________

2.1.5 Максимал узайиши, m __________________________________________________

2.1.6 Минимал узайиши, m __________________________________________________

2.1.7 Юкнинг кўтариш-тушириш тезлиги, с:

энг юқори _________________________________________________________________

энг пастки _________________________________________________________________

2.1.8 Етакчи ғилдираклардаги максимал тортиш кучи, kN ________________________

2.1.9Илгаги юксиз ҳолатдаги қувурётқизгич-кран ҳаракатланишида ўта оладиган бўйлама, максимал қиялик, градус _____________________________________________

2.1.10Бутун барқарорлик пайтида ва номинал юк кўтараолиш имкониятига тенг илгакдаги кучланишни амалга оширишда чап тасма занжирининг (гусеница) ерга ўрта босими, kPа ______

2.1.11Қувурётқизгич-краннинг илгаги юксиз, стреласи максимал кўтарилган ҳолатида ва стреласи ўзгаришига мувофиқлаштирилган посонги билан ҳаракатланишида ерга бўлган ўрта босими, kPа:

чап тасма занжир ____________________________________________________________

ўнг тасма занжир ____________________________________________________________

Эслатма: Қувурётқизгич-краннинг конструктив хусусиятларига кўра, мазкур бўлим бошқа таърифлар билан қўшимча тўлдирилиши мумкин.

Юк тавсифи:

Қувурётқизгич-краннинг юк диаграммасига тафсивлар ва графиклар, жадваллар учун жой

Баландлик тафсилотлари:

Кўтариш баландлиги ва тушириш чуқурлиги диаграммалари ва графиклар, жадваллар учун жой

3. Деталлар ва йиғиш бирликларига

ва асосий техник маълумотлар ва таърифлар

3.1 Двигателлар

3.1.1 Тури ва шартли белгилари ______________________________________________

3.1.2 Номинал қуввати, kW (л.с.) _____________________________________________

3.1.3 тирсакли валнинг айланиш частотаси, об/min ______________________________

3.2 Гидронасос

3.2.1 Вазифаси _____________________________________________________________

3.2.2 Сони ________________________________________________________________

3.2.3 Тури ва шартли белгилари _____________________________________________

3.2.4 Суюқлик ишчи босими, МРа (kgf/сm2) ___________________________________

3.2.5 Айланиш сони, об/min _________________________________________________

3.2.6 Иш унумдорлиги, l/min. ________________________________________________

3.3 Гидромотор

3.3.1 Вазифаси _____________________________________________________________

3.3.2 Сони _________________________________________________________________

3.3.3 Тури ва шартли белгилари ______________________________________________

3.3.4 Номинал айланиш пайти, N · m ___________________________________________

3.3.5 Суюқлик ишчи босими, МPа (kgf/сm2) ____________________________________

3.3.6 Номинал айланиш сони, об/min __________________________________________

3.4 Гидроцилиндрлар

3.4.1 Вазифаси _____________________________________________________________

3.4.2 Сони _________________________________________________________________

3.4.3Тури ва шартли белгилари ____________________________________________

3.4.4 Поршен диаметри, mm __________________________________________________

3.4.5 Шток диаметри, mm ____________________________________________________

3.4.6 Поршен йўли, mm ______________________________________________________

3.4.7 Кучи, kN (tf) __________________________________________________________

3.4.8 Суюқликнинг номинал ишчи босими, МРа (kgf/сm2) ________________________

Гидроускуналар элементлари рўйхати билан

гидросхемалар рўйхати учун жой

3.5 Пўлат арқонлар

Эслатма: Олиб келиб берувчи корхона маълумотлари бўйича тўлдирилади.

3.5.1 Вазифаси _____________________________________________________________

3.5.2 Арқоннинг конструкцияси ва стандартнинг белгилари _______________________

3.5.3 Диаметри, mm _________________________________________________________

3.5.4 Узунлиги, m ___________________________________________________________

3.5.5 симининг узилишга вақтинчалик қаршилиги, N/mm2 (kgf/mm2) _______________

3.5.6 Умуман арқоннинг узиш кучи, N _________________________________________

3.5.7 Чидамлилик захираси коэффициенти:

меъёрий ______________________________________________________________

ҳақиқий _______________________________________________________________

Арқонларни захиралаш схемалари учун жой(схемаларда барабан, блокларнинг ўлчамлари ва арқонларни чиғирларга боғлаш усуллари кўрсатилади)

3.6 Тишли узатмалар тавсифи

Йиғиш бирлигининг номи

Чизмадаги белгиси

Деталлар номи

Модул, mm

Тишлар сони

Материал, русуми

Термоишлов (тишлар қаттиқлиги)

Кинематика элементлари рўйхати билан кинематик схемаси учун жой

3.7 Юк тутиш мосламалари

Эслатма: Илгакни ясаган корхона берган сифат бўйича ҳужжатлар асосидатўлдирилади. Кичрайтирилган илгакларни ўрнатишда чизма рақами, юк кўтараолиш имконияти, материал, оқувчанлик чегараси, чўзилишига чидамлилик чегараси, нисбий узайиш, зарбга қовушқоқлиги, илгакни ясаган-корхонаси номи кўрсатилади.

3.7.1 Илгак ______________________________________________________________

3.7.2 Стандарт бўйича илгак тайёрлаш рақами ва стандарт белгиси________________

3.7.3 Номинал юк кўтараолиш, t __________________________________________

3.7.4 Завод рақами __________________________________________________________

3.7.5 Илгак ясаган-корхонанинг ТНБ тамғаси шакли _____________________________

3.8 Тўхтатгич (тормоз)лар

3.8.1 Тўхтатгич (тормоз) ўрнатилган механизм __________________________________

3.8.2 Тўхтатгич тури_________________________________________________________

3.8.3 Тўхтатгич захираси коэффициенти _______________________________________

4. Хавфсизлик қурилмалари

Хавфсизлик асбоби ёки қурилманинг номи

Хавфсизлик ёки асбоби тури, маркаси

4.1 Юк кўтараолиш чеклагичи

4.2 Охирги ўчиргичлар

4.3 Сигнал мосламалари

5. Қувурётқизгич металл конструкциясидаги асосий (ҳисобли) элементларнинг материали ҳақидаги маълумотлар

Йиғиш бирлиги номи ва белгилари

Металл прокати тури, қалинлиги, меъёрий ҳужжатнинг белгилари

Материал маркаси, чидамлилик категорияси, гуруҳи, синфи

Материал маркасига доир меъёрий ҳужжат белгилари

Сифат тўғрисидаги ҳужжат рақами

Электродлар, пайвандлаш сими (тури, маркаси), меъёрий ҳужжат белгилари

6. Қабул қилиб олиш ҳақида гувоҳнома

Қувурётқизгич-кран________________________________________________________

(номи, тури ва индекси)

Завод рақами _____ техник меъёрларга мувофиқ тайёрланган ___________________

___________________________________________________________________________

(меъёрий ҳужжат белгилари)

Қувурётқизгич-кран қуйидаги дастур бўйича синовдан ўтди ______________________

ва паспортда кўрсатилган параметрлар бўйича ишлашга лойиқ деб топилди.

Кафолатланган хизмат муддати ______________ ой.

Паспорт режимида 1,5 сменали ишда хизмат муддати _________ йил.

Биринчи капитал таъмиргача қолдиқ ресурси _________ мотосоат.

М.Ў.

________

(сана)

Ясаган-корхона бошлиғи - ____________

(имзо)

Ясаган-корхона ТНБ бошлиғи- ____________

(имзо)

7. Қувурётқизгич-краннинг паспорти билан бирга бериладиган ҳужжатлар рўйхати

Ҳужжат номи

Ҳужжат белгиси

Варақлар сони

Қувурётқизгич-кранни ишлатишга доир қўлланма

Тракторни ишлатиш бўйича қўлланма

Тракторнинг техник паспорти

Тез эскирувчи деталлар чизмалари альбоми

Эҳтиёт қисм, асбоб ва мосламаларга қайднома

Бутланадиган асосий буюмлар паспорти

8. Қувурётқизгич-краннинг туриш жойи ҳақидаги маълумотлар*

Қувурётқизгич-кранни эгаси- корхонанинг номи

Қувурётқизгич-кран турадиган жойи (маскан)

Етиб келиш санаси

_________

* Энг камида 5 бет

9. Қувурётқизгич-краннинг техник ҳолатига маъсул муҳандис-техник

ходимлар тайинлаш ҳақида маълумотлар*

Тайинлаш ҳақидаги буйруқ рақами ва санаси

Лавозими, исми, шарифи

Имзоси

_________

* Энг камида 5 бет

10. Металл конструкция таъмири ва механизм, арқон илгакларни алмаштириши

ҳақидаги маълумотлар*

Сана

Қувурётқизгич-кран элементларини алмаштириш ва таъмирлаш ҳақидаги маълумотлар

Қувурётқизгич-краннинг соз ҳолати учун маъсул муҳандис-техник ходимнинг имзоси

________

* Энг камида 5 бет

11. Рекламациялар ҳақида маълумотлар*

Рекламация рақами ва санаси

Рекламациянинг қисқача мазмуни

Рекламация бўйича ясаган-корхона томонидан кўрилган чоралар

________

* Энг камида 3 бет

12. Шаҳодатлаш натижаларининг ёзилиши*

Шаҳодатлаш санаси

Шаҳодатлаш

хулосалари

Кейинги шаҳодатлаш

муддати

________

* Энг камида 32 бет

13. Қайд қилиш

(алоҳида бет)

Қувурётқизгич-кран № ____________________________________________________да

(қайд қилувчи органда)

Паспортда __________ бет рақамланган ва __________ шнурланган ҳаммаси бўлиб ____________ варақ. Шунингдек, ичида чизмалар __________ варақда.

М.Ў. __________________________________________

(қайд этувчи шахснинг лавозими ва имзоси)

“___”____________________ 20__ й.

2-илова

(мажбурий)

Қўлланиладиган материаллар

1. қувурётқизгич-кранларнинг металл конструкциялари ва уларнинг элементларини реконструкция қилиш ва таъмирлашда қўлланилган материаллар давлат стандартлари ва ишлаб чиқарган-завод томонидан ишлаб чиқилган меъёрий ҳужжатлар талабларига мос бўлиши зарур.

2. Қувурётқизгич-кранларни реконструкция қилиш ва таъмирлашда қўлланилган материаллар сифати материални юборган корхонанинг сифат тўғрисидаги ҳужжати ва келтирилгандан кейинги текшириш хулосаларига асосан кафолатланган бўлиши керак. Сифат ҳақидаги ҳужжати йўқ материални ГОСТ 1412, ГОСТ 9466, ГОСТ 14782 талаблари ва бошқа меъёрий ҳужжатлар асосида синовдан ўтказилгандан кейингина ишлатиш мумкин. Материалларни танлашда қувурётқизгич-краннинг иш ва ишсиз ҳолатидаги атроф-муҳитнинг ҳароратини, элементларининг зўриқиш даражасини ва атроф-муҳитнинг тажовузкорлигини инобатга олиш зарур. Ишлатилган материалнинг русуми ва ишчи, ишсиз ҳолатдаги қувурётқизгич-кран учун ҳароратнинг қуйи чегараси миқдори краннинг паспортида кўрсатилган бўлиши керак.

3. Қувурётқизгич-кранларнинг пўлат конструкцияларини пайвандлашда қўлланиладиган пайвандлаш материаллари, чокдаги металлнинг механик хусусиятларини ва пайвандланган уланмаларнинг хоссалари (мустаҳкамлик чегараси, оқувчанлик чегараси, нисбий узайиш, эгилиш бурчаги, зарбий қовушқоқлиги) давлат стандартлари ва техник шартларга кўра асосий металл конструкция русуми учун белгиланган хоссаларнинг энг қуйи кўрсатгичидан паст бўлмаслиги керак. Ушбу талаб нарвонлар, майдончалар, зинапоя ва унинг панжараларига ҳам тааллуқлидир. Битта уланма (чок)да турли русумли пўлатлар қўлланилганда, эритилган металлнинг механик хоссаси энг мустаҳкам металлнинг хоссасига мос келиши лозим. Ишлатилаётган пайванд материаллари (сим), флюслар ва ҳимоя газларининг русумлари қувурётқизгич-кранларни ясаш, таъмирлаш ёки қайта қуришга оид техник шартларда кўрсатилиши керак.

4. Қувурётқизгич-кранларни ясаш, қайта қуриш ва таъмирлашда, олдин ишлатилмаган материаллардан ясаган-завод корхонасининг тавсияси ва “Саноатгеоконтехназорат” ДИ билан келишув асосида фойдаланиш мумкин.

3-илова

(мажбурий)

Металл конструкцияларни пайвандлаш

1.Қувурётқизгич-кранлар металконструкциясидаги асосий элементларни пайвандаш ва пайванд чоклари сифатини текшириш, ишлаб чиқарган-завод ишлаб чиққан меъёрий ҳужжатлар талаблари асосида ўтказилади.

2.Қувурётқизгич-кранлар металл конструкциясининг энг маъсулиятли элементларини пайвандлаш, майдончалар, тутқич-панжаралар, зинапояларини улаш ишларига “Саноатгеоконтехназорат” ДИ томонидан белгиланган тартибда аттестациядан ўтган пайвандловчилар тайинланади.

3.Пайвандлаш ишлари, давлат стандартлари ва пайвандланадиган буюмлар конструкциясини ҳисобга олиб, ишлаб чиқарган-завод ишлаб чиққан меъёрий ҳужжатлар асосида кранни ишлаб чиқарган ёки ихтисослаштирилган ташкилот ишлаб чиққан технологик жараён бўйича бажарилиши керак.

4.Конструкция элементларини пўлат листлар, профилли прокатлар, қувурлар ва бошқалардан тайёрлашда барча мавжуд қирқиш (кесиш) усулларидан фойдаланиш мумкин. Мазкур усул тайёрланган элементларнинг ўлчамлари ишчи чизма (чертеж)га мос келиши лозим. пўлат материаллар ва яримфабрикатларни қирқиш, металлда ёки четларида дарзлик (ёриқ) лар пайдо бўлишига, ёки чет (қирғоқ)ларида ҳамда термик таъсир зонасидаги пўлатнинг сифати пасайишига йўл қўймайдиган технология бўйича амалга оширилади.

5.Металл конструкцияларни пайвандлаш учун йиғишда чизмалар ва технологик жараёнларда белгиланган ўлчамлар ва қўйимларга аниқ риоя қилиш зарур.

6.Қувурётқизгич-кранларнинг металл конструкцияларини пайвандлаш ишларини, атмосфера шароитлари пайвандланадиган улама чокларининг сифатига ёмон таъсир қилмайдиган бино ичида бажариш лозим.

Очиқ жойларда пайвандлашни, пайвандлаш жойини атмосфера ёғин-сочинларидан ҳимоялаш ва шамолдан сақловчи тегишли мосламаларни қўллаш шарти билан ўтказиш мумкин.

7.Ҳавонинг ҳарорати 0 оС дан паст бўлганда, пайвандлаш ишларини ўтказиш зарурати ва тартиби мавжуд меъёрий ҳужжатларга мувофиқ бажарилади.

8.Битта узелда турли пайвандлаш усулларини қўллаб, пайванд элементларини ясаш мумкинлиги техник шартларда ёзилган бўлиши керак.

9.Металлконструкцияларни йиғиш учун қўлланилган тутқич (омонат улагич)лар пайвандлаш пайтида тўлиқ эритиб юборилган бўлса, уларни олиб, чиқариб ташлаш шарт эмас. Пайвандлашдан олдин тутқичлардаги шлакни тозалаб ташлаш лозим.

10.Пайвандлаб уланган жойларга, пайванд ишларини бажарган пайвандчининг фамилиясини аниқлашга имкон берадиган тамға ёки бошқа шартли белги қўйилади. Тамға қўйиш жараёни белгиланаётган буюм (жиҳоз) нинг сифатига салбий таъсир қилмаслиги керак. мазкур жараён қувурётқизгич-кранни ишлатиш давомида тамға яхши сақланишини таъминлайоладиган усулда ўтказилиши лозим.

Тамға қўйиш усули ва жойи чизма (чертеж) да кўрсатилган бўлиши зарур.

11.Металлконструкцияларнинг асосий элементларига термик ишлов бериш зарурати, қувурётқизгичларнинг ясалиши, таъмирланиши шартларда белгиланиши лозим.

4-илова

(мажбурий)

Пайвандлашнингсифатини текшириш

1.Қувурётқизгич-кранларни ясаш, монтаж, қайта қуриш, таъмирлашда бажарилган пайванд чоклар (уланмалар) ининг сифатини техник назорат бўлими томонидан текширишда кранни ташқи кўрикдан ўтказиш, меъёрий ҳужжатларда кўзда тутилган бузмай текшириш усулида механик синовлар, ўлчовлар ўтказиш ишлари ўтказилади.

2.Пайвандлаб уланган жойларнинг сифатини текшириш термик ишлов бериш бажарилгандан кейин (мазкур чок учун ушбу жараённи ўтказиш шарт бўлса) амалга оширилади. Ушбу текширишларга оид хулосалар тегишли ҳужжат (журналлар, карталар, формулярлар ва ҳ.к.) ларда қайд қилиниши лозим.

3.Қуйидаги ташқи нуқсонларни аниқлаш мақсадида барча пайванд чоклари ташқи кўрик ва ўлчовлардан ўтказилади:

a)синиқ (букилиш)лар ёки уланадиган элементлар ўқининг ўзаро ноперпендикуляр эканлигини;

b)уланадиган элементлар қирраларидаги носозлигини;

c)чокларнинг ўлчами ва шакли чизмадагидан четлашганлигини (чокнинг бўйи, катети, эни, кучланишнинг бир текислигини);

d)барча турдаги ёриқ (дарзлик) ва уларнинг йўналишини;

e)чоклардаги ғадир-будирликлар, нотўғри кесилишлар, куйдириб юборишлар, яхши пайвандланмаган кратерлар, металлдаги яхши эримаган жойлар, ғоваклик ва бошқа технологик нуқсонларни.

Ташқи кўрикни бошлашдан олдин, пайванд чокнинг ҳар иккала томонидаги металлнинг усти энг камида 20 mm кенгликда шлаклар, пайванд заррачалари, металл оқмалари ва бошқа кирлардан тозаланиши керак. Кўрик ва ўлчовлар чокнинг ҳар иккала томонида, уланманинг бутун узунлиги бўйича ўтказилади. Агар пайванд чокнинг ички томонини кўрикдан ўтказиш имконияти бўлмаса, кўрик ва ўлчовлар фақат ташқи томонидагина ўтказилади.

4.Пайванд чокларни нур воситасида текшириш ГОСТ-7512 талабларига мослаб, ултратовушли текшириш эса, ГОСТ-14782 талабларига мос равишда ўтказилади. Металлконструкциялар элементларидаги пайванд чокларни текшириш, ташқи кўрикда аниқланган нуқсонларни бартараф этгандан кейингина амалга оширилади. Айни жараёнда пайванд чокларнинг бошланиши ва охирини деворлар ва боғламлардаги, қутисимон металл конструкция блокларидаги, устунлар ва стрелалардаги чокларни текширувдан ўтказиш шарт.

Текшириладиган пайванд чокларининг умумий узунлиги меъёрий ҳужжатларга кўра белгиланади ва қуйидаги ўлчамлардан кам бўлмаслиги керак:

a)қутисимон ёки панжарасимон металл конструкциялардаги чўзиқ боғламдаги ҳар бир чокнинг 50% узунлиги;

b)сиқиқ боғлам ёки деворларнинг сиқиқ участкаларидаги чокнинг 25% узунлиги;

c)стрела металл конструкциясидаги ҳар бир чокнинг 75% узунлиги;

d)а), b) ва c) пунктларда кўрсатилмаган бошқа барча пайванд чокларнинг 25% узунлиги;

e)ултратовуш усулида текшириладиган бошқа пайванд чокларининг 25% узунлиги.

Рентген- ёки гамма-текширувлар ўтказишдан олдин пайванд чокларининг текшириладиган участкаларига қайта (назорат) рентген- ёки гамма суратларда осон топиладиган қилиб, белгилар қўйиб чиқилиши лозим.

5.Ташқи кўрик ва путур етказмай текшириш натижаларига кўра пайванд чокларининг сифатини баҳолаш қувурётқизгич-кранларнинг ясалиши, монтаж қилиниши, таъмирланиши ёки қайта қурилишига доир техник шартларга мувофиқ равишда ўтказилади. Мазкур техник шартларда нуқсонли маҳсулот ишлаб чиқишни бартараф қилувчи, уларнинг мустаҳкамлиги ва ишлатиш кафолатини пасайтиришга сабаб бўладиган пайванд чокларини баҳолаш меъёрлари баён қилинган бўлиши керак.

6.Пайванд чокларида қуйидаги нуқсонлар бўлмаслиги керак:

a)барча турдаги дарзликлар, жумладан, микроскопик тадқиқодлар билан аниқланадиган микродарзликлар ва уларнинг йўналишлари металлнинг чокида, асосий металлнинг чок ёнидаги қисмида ва уланиш чизиғи бўйлаб жойлашганлари;

b)пайванд чок кесими юзасидаги яхши эримаган металл мавжудлиги;

c)бурчакли ва таврли пайванд чоклар бошланиши (илдизи) даги, чеккалари текисламай бажарилган, эримаган жойлар;

d)ёппасига тўр шаклида жойлашган ғовакликлар;

e)кесик (йўниқ) ва оқмалар мавжудлиги;

f)яхши эритилмаган кратерлар;

g)бўртиб чиққан пайванд жойлари;

h)металл чокидаги яхши эритилмаган, қизиган (куйган) жойлар мавжудлиги;

j)қувурлар учларини контакт усулида пайвандлаб улаганда, асосий металлда ҳосил бўлган куйиш ва эриб оқма ҳосил рўй бериши;

k)қирраларининг бир-бирига нисбатан, чизмада кўзда тутилган меъёрдан четлашуви.

7.Путур етказмай текшириш давомида пайванд чокларида рухсат этилмаган нуқсонлар аниқланганда, барча уланмаларни текширувдан ўтказиш лозим. назорат пайтида топилган пайванд чокларидаги нуқсонларни механик усулда бартараф этиш ёки қайта пайвандлаш зарур.

8.Механик синовлар, металл конструкция элементларинингтайёрлаш шартларига бутунлай мос шароитларда пайвандланган назорат намуналарида пайванд чокларининг мустаҳкамлик ва пластик тафсилотларига мос келишини текшириш мақсадида ўтказилади.

9.Назорат чокларининг механик хоссаларини текширишда қўлланилган пайвандлаш усули туридан қатъий назар, чўзилиш ва намуналарнинг букилиши, учма-уч қилиб пайвандланиши назорат қилинади.

Қуйидаги ҳолатларда механик синовлар натижалари қониқарли деб ҳисобланади:

a)муайян русумдаги пўлат учун, давлат стандартлари ёки техник шартлар бўйича ўрнатилган, металлнинг муваққат қаршилигига доир кўрсатгичнинг қуйи чегарасидан паст бўлмаган вақтинчалик қаршилик бўлганда;

b)углеродли пўлатларнинг эгилиш бурчаги энг камида 120 о, қалинлиги 20 mm гача бўлган паст легирланганларида – камида 80 о, қалинлиги 20 mm дан ортиқ бўлганда – камида 60 о бўлганда.

10.Мазкур қувурётқизгич-кранларни ясаш, монтаж, қайта қуриш ва таъмирлашга оид қоидалар ва меъёрий ҳужжатларда белгиланган нормалар чегарасидан чиқадиган ҳар қандай текшириш усулидан қатъий назар, ички ёки ташқи нуқсонлар аниқланганда, пайванд чокларининг сифати қониқарсиз деб ҳисобланади.

5-илова

(мажбурий)

Техник шаҳодатлаш

1.Мазкур Қоидалар тааллуқли бўлган қувурётқизгич-кранлар ишга туширилгунча улар тўлиқ техник шаҳодатланиши керак. “Саноатгеоконтехназорат” ДИ да рўйхатдан ўтиши зарур бўлган қувурётқизгич-кранлар рўйхатга олишдан олдин техник шаҳодатланиши лозим. Техник шаҳодатлаш жараёни меъёрий ҳужжатларни ҳисобга олиб тузилган, қувурётқизгич-кранларни ишлатишга доир қўлланмага мувофиқ ўтказилиши даркор. Қўлланмада мазкур кранни шаҳодатлашга оид кўрсатмалар бўлмаса, мазкур жараён ушбу Қоидалар талабларига биноан амалга оширилади.

2.Ишлаб турган қувурётқизгич-кранлар қуйидаги тартибда шаҳодатланади:

a)қисман шаҳодатлаш – ҳар 12 ойда камида бир марта;

b)тўлиқ шаҳодатлаш – ҳар 3 йилда камида бир марта.

3.Навбатдан ташқари тўлиқ шаҳодатлаш қуйидагича ўтказилади:

a)қайта қуришдан кейин;

b)металл конструкцияларни пайвандлаш йўли билан таъмирлагандан ёки айрим элементларини алмаштиргандан кейин;

c)стрелани алмаштиргандан кейин;

d)капитал таъмирлашдан кейин ёки юк чиғири (лебедка)ни алмаштиргандан кейин;

e)илгак ёки илгак осмаси алмаштирилгандан кейин (фақат статик синов ўтказилади);

f)юк кўтариш қобилиятини чегараловчи асбобни алмаштиргандан кейин (асбобнинг ишлаши текширилади).

4.Ишга яроқсиз, едирилган стрела ва юк кўтарувчи пўлат арқон (трос)лар алмаштирилгандан кейин ҳамда канатлар ўрни алмашганда, захира канат мавжудлигини ва канатнинг учлари яхши (ишончли) маҳкамланганлигини ва ишчи юк таъсирида канатни таранг тортилишини текшириш лозим. бу текшириш ҳақида қувурётқизгич-краннинг соз ҳолатига жавобгар муҳандис-техник ходим краннинг паспортига ёзиб қўйиши керак.

5.Қувурётқизгич-кранни техник шаҳодатлашни 6-бандда кўрсатилган ҳолатлардан ташқари, барча вазиятларда краннинг эгаси ўтказади. Техник шаҳодатлаш ишлари, қувурётқизгич-краннинг хавфсиз ишлашини назорат қилувчи муҳандис-техник ходимга юклатилади ва қувурётқизгич-краннинг соз ҳолатига жавобгар шахс иштирокида амалга оширилади. Техник шаҳодатлашни юк кўтариш иншоотларидаги хавфсизлик техникасини уюштирувчи ихтисослаштирилган ташкилотга буюриш мумкин.

6.Янги ишлаб чиқарилган ёки ихтисослаштирилган корхонада таъмирланган ҳамда ишлатиладиган жойга йиғилган ҳолатда олиб келинган қувурётқизгич-кранни дастлабки тўлиқ техник шаҳодатлашни ишлаб чиқарган корхона (завод) нинг ёки таъмирловчи корхонанинг техник назорат бўлими, кранни эгасига юборгунча ўтказадилар. Шаҳодатлаш ўтказилган сана ва унинг натижалари қувурётқизгич-краннинг паспортига ёзилган бўлиши керак. қувурётқизгич-кранни ишга туширишдан олдин, унинг эгаси қисман техник шаҳодатлашдан ўтказиб, хулосаларини краннинг паспортига қайд қилиши лозим.

7.Қувурётқизгич-кранни техник шаҳодатлаш қуйидагиларни аниқлаш учун ўтказилади:

a)уни мазкур Қоидалар, паспортидаги маълумотлар ва техник ҳужжатларга мослигини;

b)унинг хавфсиз ишлашини таъминловчи соз ҳолатини;

c)хавфсизлик асбобларининг соз ҳолатини;

d)назорат ва хизмат кўрсатиш ишларини ушбу Қоидалар талабларига мувофиқ равишда уюштирилганлигини.

8.Тўлиқ шаҳодатлаш қуйидагилардан иборат бўлади:

a)кўрикдан ўтказиш ва қувурётқизгич-краннинг ишлашини текшириш (жумладан, асбоблар ва хавфсизлик мосламаларини ҳам);

b)статик синовдан ўтказиш;

c)динамик синовдан ўтказиш.

Қисман шаҳодатлашда статик ва динамик синовлар ўтказилмайди.

9.Қувурётқизгич-кранни тўлиқ ва қисман шаҳодатлашдан ўтказганда, барча механизмларни, гидро- ва электрускуналари, хавфсизлик асбоблари, тормозлари, бошқарув аппаратлари, ёритиш ва сигнализация ускуналарининг ишини кўрикдан ўтказиб текширилади. Ундан ташқари қувурётқизгич-кранни техник шаҳодатлашдан ўтказганда, қуйидагилар текширилиши керак:

a)ўлчов асбобларини қиёслашдан ўтказилганлиги бўйича уларда тамғалар ва клеймоларнинг мавжудлиги (ишлатилаётган барча ўлчов воситалари мажбурий қиёслашдан ўтказилган бўлиши лозим);

b)металл конструкция ва улардаги пайвандлаб уланган жойларнинг ҳолатини (дарзликлар, деформациялар, коррозия туфайли деворларидаги ўзгаришлар ва бошқа нуқсонлар йўқлигини) ҳамда кабина, нарвон ва майдончалар;

c)ўқлар ва бармоқларнинг маҳкамланишини;

d)илгак, ғилдираклар, блоклар, барабанлар, тормоз элементларининг ҳолатини;

e)кўтариш механизми учидаги ажратгичнинг ишлаб кетишида илгак осмаси ва таянч ўртасидаги ҳақиқий оралиқни;

f)канат (трос)ларнинг ҳолати ва маҳкамланиши (канатларни яроқсизликка чиқариш меъёрлари 12-иловада берилган).

Юқоридаги а) -f) бандларда кўрсатилган ишларни техник шаҳодатлашгача ўтказиш мумкин. Кўрик ва текширув натижалари далолатнома билан расмийлаштирилади. Қувурётқизгич-краннинг элементларини яроқсизликка чиқариш бўйича чегаравий меъёрлари кранни ишлатишга доир қўлланмада баён қилинган бўлади. Қўлланмада яроқсизликка чиқариш меъёрларига оид тегишли маълумотлар бўлмаса, мазкур ишни 13-иловада берилган тавсиялар асосида бажарилади.

10.Қувурётқизгич-кранни статик синовдан ўтказиш ишлари илмий тадқиқот ташкилоти ишлаб чиққан усул билан ёки ишлатишга оид қўлланмага мувофиқ бажарилади.

11.Статик синовни қувурётқизгич-кранни горизонтал майдончада энг максимал юк кўтарувчанликка мувофиқ ҳолатда ўрнатган ҳолда ўтказилади. Қувурётқизгич-кранга алмашувчан стрелали жиҳозлар ўрнатилгандан сўнг, синовлар ўтказилган жиҳозларда, энг максимал юк кўтарувчанликка мувофиқ ҳолатда статик синов ўтказилади. Илгак ёрдамида юкни ердан 100-200 mm баландликкача кўтариб, 10 дақиқа давомида ушлаб турилади. Агар мазкур вақт давомида кўтарилган юк пастга тушиб кетмаса ҳамда дарзликлар, қолдиқ деформация ва бошқа носозликлар намоён бўлмаса, қувурётқизгич-кран синовдан ўтган ҳисобланади.

12.Қувурётқизгич-кранларда динамик синовни, унинг номинал юк кўтариш имкониятидан 10 % кўп юк ортиб туриб ўтказилади ва крандаги механизмлар ҳаракати ва тормоз тизимининг иши текширилади. Динамик синов жараёнида ортилган юкни бир неча марта (энг камида 3 марта) кўтариб-туширилади ҳамда кранни ишлатишга доир қўлланмада кўзда тутилган, барча иш ҳаракатлари уйғунлашган ҳолатда бошқа механизмлар иши текширилади.

13.Мўлжалдаги меъёрий ишлаш муддати ўтган қувурётқизгич-кранларни техник шаҳодатлашни, уни услубий кўрсатмаларга биноан, ихтисослашган ташкилотнинг мутахассислари текширгандан кейин ўтказилади. Текширув ўтказувчи ташкилот белгиланган тартибда бериладиган рухсатномага эга бўлиши керак.

Қувурётқизгич-кранларни текшируви бўйича ишларни олиб бориш ҳуқуқига рухсатнома бериш тартиби норматив ҳужжатлар билан белгиланган.

14.Қувурётқизгич-кранни синовдан ўтказиш учун, уни эгаси ҳақиқий массаси (вазни) аниқ бўлган синов юклари билан таъминлаши лозим.

15.Техник шаҳодатлаш хулосаларини текширув ўтказган мутахассис, краннинг паспортига ёзиб, навбатдаги синов муддатини ҳам белгилаб қўяди. Ушбу ҳолатдан кейин қувурётқизгич-кранни келгусида ишлатиш учун рухсатномани, кранни хавфсиз ишлатишни назорат қилувчи муҳандис-техник ходим беради. Техник шаҳодатлашни ихтисослаштирилган ташкилот амалга ошириши мумкин.

16.Қувурётқизгич-кранларнинг даврий кўриги, техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлаш ишлари кранни ишлатишга оид қўлланмага мувофиқ белгиланган жадвал асосида ўтказилади. Жадвал тузишда қувурётқизгич-краннинг ҳақиқий ишлаган даври ва техник ҳолатини ҳисобга олиш зарур. Краннинг эгаси белгиланган ишларни жадвалга риоя қилиб бажарилишини ва аниқланган носозликларни ўз вақтида бартараф этилишини таъминлаши керак.

17.Кўриклар, техник хизмат кўрсатиш ва таъмирлашга доир маълумотлар махсус журналга ёзиб борилиши лозим. навбатдан ташқари техник шаҳодатлаш заруратини келтириб чиқарувчи таъмирлаш ишлари ҳақидаги маълумотлар краннинг паспортига ёзиб қўйилади.

18.Ечиб олинадиган юк кўтариш мосламаларини ишлатиш давомида краннинг эгаси қуйидаги муддатларда даврий кўрик ўтказиши зарур:

a)траверс, тутқичлар, қисқичларни ҳар ойда;

b)стропаларни (кам ишлатиладиганидан ташқари) – ҳар 10 кунда.

Стропаларни кўрикдан ўтказиш ихтисослаштирилган ташкилот томонидан ишлаб чиқилган кўрик ўтказиш тартиби ва усуллари, яроқсизликка чиқариш кўрсатгичлари, аниқланган носозликларни бартараф этиш усуллари баён этилган йўриқномага биноан амалга оширилади.Кўрик давомида носоз (бузуқ) юк тутиш мосламаларини ишлатишдан чиқариш зарур.

6-илова

(мажбурий)

Қувурётқизгич-кранларда хавфсиз иш олиб боришга жавобгар шахс ва қувурётқизгич-кранларни соз ҳолатда бўлишига жавобгар муҳандис-техник ходимлар, қувурётқизгич-кранларни хавфсиз ишлатиш назорати бўйича муҳандис-техник ходимларнинг билимларини текшириш

тўғрисидаги гувоҳнома шакли

_____ - сонли Гувоҳнома

Берилди ___________________________________________________________________

(фамилияси, исми, шарифи)

Лавозими _________________________________________________________________

Иш жойи_______________________________________________________________

Унинг билимлари текширувдан ўтганлиги ______________________________________

___________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________

(хавфсизлик бўйича йўриқнома ва меъёрлар, қоидаларини кўрсатиш)

комиссияда ________________________________________________________________

___________________________________________________________________________

(корхона, ташкилот, муассаса номи)

ва қуйидаги лавозимда ишлашга рухсат берилган_________________________________

___________________________________________________________________________

Асос:

_______-сонли 20___ й. “___” ____________дагимажлис баёни

Имтиҳон комиссияси

раиси ______________

(имзо)

М.Ў.

Такрорий ўтказилган имтиҳонлар тўғрисидаги маълумот

Лавозими ________________________________________________________________

Иш жойи _______________________________________________________________

Қайта имтиҳондан ўтди ___________________________________________

___________________________________________________________________________

(хавфсизлик бўйича йўриқнома ва меъёр қоидаларини кўрсатиш)

комиссияда _________________________________________________________________

___________________________________________________________________________

(корхона, ташкилот, муассаса номи)

ва қуйидаги лавозимда ишга қўйилган _________________________________________

___________________________________________________________________________

Асос:

_______-сонли 20___ й. “___” ____________дагимажлис баёни

Имтиҳон комиссияси

раиси _______________

(имзо)

М.Ў.

Эслатма:Гувоҳнома қаттиқ жилдли 110×80 mm форматли варақда нашр этилади.

7-илова

(мажбурий)

Хизмат кўрсатувчи ходимлар (кранчилар, уларнинг ёрдамчилари, чилангарлар, электрмонтерлар, хавфсизлик асбобларини созловчилар ва юк илувчилар)нинг билимларини текшириш тўғрисидаги гувоҳнома шакли

1-бет

расм

______________________________

(шахсий имзо)

Ўқув юртининг муҳри

Берилди "__" __________ 20___ й.

2-бет

_______-сонли Гувоҳнома

Берилди ____________________________________________________________________

(фамилияси, исми, шарифи)

Шу мазмундаким, у “___” __________ 20___ й. да ___________________________ ___________________________________________________________________________

(ўқиш жойи номи, турар жойи

__________________________________________________________________ тугатди

ва рақами)

___________________________________________________________________________

_______________________________________________________________касби бўйича

3-бет

Имтиҳон комиссияси аъзоларининг хулосаси бўйича

___________________________________________________________________________

(фамилияси, исми, шарифи)

__________________________________________________________________________

___________________________________________________ ихтисос берилди.

Хизмат кўрсатишга рухсат берилган___________________________________________

___________________________________________________________________________

(қувурётқизгич-кранининг русуми)

4-бет

Асос:

_____ -сонли 20___ й.___________ даги имтиҳон комиссиясининг мажлис баённомаси

Имтиҳон комиссияси раиси __________________________

(имзо)

“Саноатгеоконтехназорат”ДИнинг инспектори ______________________________

(инспектор имзоси ва штампи)

Ўқиш юртининг директори ______________________

(имзо)

Эслатма: Гувоҳнома қаттиқ жилдли 110х80 mm форматли варақда нашр этилади.

5 - бет

(суқма варақ)

Билимларини қайта текшириш ўтказилганлиги ҳақидаги

______-сонли гувоҳномага

________-сонли

“__” ____________ 20___ й. даги

мажлис баённома

Комиссия раиси

_____________________

(имзо)

6-варақ

1-сонли ТАЛОН қайси хатоликлар учун олиб қўйилган

Меҳнат муҳофазаси хизматида сақланади ва ҳисобга олинади

________________________

________________________

________________________

________________________

________________________

(талонни олиб қўйган

________________________

жавобгар шахс)

"__" _____________ 20___ й.

_________________

(имзо)

Қирқиш жойи

1-сонли ТАЛОН

_________________-сонли гувоҳномага

эгаси _____________________

_____________________________________

меҳнат хавфсизлиги меъёри ва қоидаларини бузган (ишлаб чиқариш йўриқномасини)

_____________________________________

_____________________________________

7-варақ

Талон гувоҳнома эгаси меҳнат қоидалари ва меъёрларини бузганда олиб қўйилади

Қирқиш жойи

_____________________________________

_____________________________________

_____________________________________

_____________________________________

(талонни олиб қўйган

_____________________________________

шахснинг лавозими)

______________________

(имзо)

8-варақ

2-сонли ТАЛОН қайси хатолик учун олиб қўйилган

________________________

________________________

________________________

________________________

(талонни олиб қўйган,

________________________

шахс лавозими)

"____" ___________ 20___ й.

________________

(имзо)

Қирқиш жойи

Меҳнат муҳофазаси хизматида сақланади ва ҳисобга олинади

2-сонли ТАЛОН

_____________-сонли гувоҳномага

эгасини, __________________________

____________________________________

меҳнат хавфсизлиги меъёри ва қоидаларини бузгани учун (ишлаб чиқариш йўриқномасини)

____________________________________

____________________________________

9-варақ

Талон меҳнат хавфсизлиги меъёр ва қоидаларини бузган кран эгасидан олиб қўйилади. Уч марта қоидани бузган кран эгасини объектга хизмат кўрсатишдан четлатиб, гувоҳномадан маҳрум қилинади ва 3 ой ўтгандан сўнг имтиҳон топшириш ҳуқуқи берилади

Қирқиш жойи

_____________________________________

_____________________________________

(талонни олиб қўйган _____________________________________

шахс лавозими)

"____" ______________ 20___ й.

_____________________

(имзо)

8-илова

(мажбурий)

Қувурётқизгич-кран машинисти (кранчиси)нинг

вахта журнали Шакли

Сана ___________ Смена ____________

Машинист (кранчи) ____________________

Қувурётқизгич-кранни кўздан кечириб текшириш хулосалари

т/р

Механизмлар, қисмлар, деталларнинг номлари

Текширув хулосалари

Носозликни бартараф қилган шахснинг лавозими ва исми, шарифи

1

Металл конструкциялар

2

Тўхтатгич (тормоз)лар:

юк чиғирлари

стрела чиғирлари

3

Хавфсизлик асбоблари:

юк кўтаргични чеклагич

охирги ўчиргичлар

кўрсатгичлар

сигнал берувчилар

4

Арқонлар:

юк арқонлари

стрела арқонлари

5

Илгак ва илгак осмаси

6

Ёритгич, иситгич

7

Посанги

8

Гидроцилиндрлар

9

Иш жараёнида аниқланган нуқсонлар

Сменани қабул қилдим _______________________________________________________

(фамилияси, исми, шарифи ва машинист имзоси)

Сменани топширди__________________________________________________________

(қувурётқизгич-кранининг ҳолатини кўрсатиш)

___________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________

______________________________________­­­­­­­­­­­­­­­­­­­­_____________________________________

(машинистнинг фамилияси, исми, шарифи ва имзоси)

Чилангар томонидан қувурётқизгич-кранини кўздан кечириш хулосалари __________

___________________________________________________________________________

Қувурётқизгич-кранини соз ҳолатда бўлишига жавобгар шахс _____________________

(имзо)

9-илова

(тавсия этилади)

Қувурётқизгич-кранда ишлаш пайтидаги тавсия

этиладиган сигнал бериш белгилари

Жараёнлар

График

тасвири

Сигнал берувчининг ҳаракатини баён қилиш

Илгакни ёки юкни кўтариш

Қўл тирсакдан бел баробарида букилган кафт юқорига қаратилган қўл билан тўхтаб-тўхтаб юқорига ҳаракат қилиш

Илгакни ёки юкни тушириш

Қўл тирсакдан букилган, кафт пастга қаратилган, кўкрак олдида қўл билан тўхтаб-тўхтаб пастга ҳаракат қилиш

Стрелани

кўтариш

Олдинга горизонтал ҳолатда чўзилган қўлнинг очиқ кафти билан юқорига ҳаракат қилиш

Стрелани тушириш

Олдинга горизонтал ҳолатда чўзилган қўлнинг очиқ кафти билан пастга ҳаракат қилиш

Қувурётқизгични жойидан кўчириш

Чўзилган қўл билан ҳаракат, кафт қувурётқизгич-кранининг талаб қилинаётган томонга қараб ҳаракатланади

Тўхта (кўтариш ёки ҳаракатни тўхтатиш)

қўлни бел баробарида кескин ўнгга ва чапга ҳаракат қилиш, кафт пастга қаратилган

Эҳтиёт бўлинг!

(бир оз бошқа жойга кўчириш заруратида юқорида айтиб ўтилган қайси – бир сигнал қўлланилади)

Қўл кафтлари кичик масофада бир-бирига қаратилган, қўллар тепага кўтарилган

Диққат!

(командаларни қабул қилишга тайёрланинг)

Қўл юқорига кўтарилган, кафт қувурётқизгич-кранга қаратилган

Эслатма: Юк илувчига тавсия этиладиган форма (иш кийими) сариқ рангдаги жилет ва каска, кўк рангли – кўйлак (комбинизон), қизил рангли боғлагич (повязка).

10-илова

(мажбурий)

Ҳаводаги электр ўтказгич тармоқлари яқинида

қувурётқизгич-кранда иш олиб боришга бериладиган

наряд-рухсатнома шакли

_________________________

(муассаса

_________________________

ва корхона номи)

__________-сонли НАРЯД-РУХСАТНОМА

Қуввати 42 V дан юқори бўлган электр линияларининг чекка симидан 30 m гача бўлган масофада иш олиб бориш учун далолатнома берилади.

1. Машинист (кранчи)га __________________________________________________

(фамилияси, исми, шарифи)

___________________________________________________________________________

(қувурётқизгич-краннинг тури, қайд қилинган рақами)

2. Ишлаш учун ажратилган ___________________________________________________

(қувурётқизгич-кранни ажратган корхона)

3. Участкада _______________________________________________________________

(қувурётқизгич-кранни ишлатишга берилган ташкилот,

___________________________________________________________________________

иш олиб бориш жойи, қурилиш майдончаси)

4. Электрузатиш линиялари қуввати _________________________________________­

5. Ишлаш шароити __________________________________________________________

(электрўтказгич линиясидан қувватни тушириш

___________________________________________________________________________

зарурати, қувурётқизгич-кран ишлаш пайтида горизонтал

___________________________________________________________________________

бўйича энг чеккадаги симдан то қувурётқизгич-кранининг

___________________________________________________________________________

яқин қисмларигача энг кам рухсат этилган масофа, юкларни

___________________________________________________________________________

кўчириш усуллари ва бошқа хавфсизлик чоралари)

6. Қувурётқизгич-кранни кўчириш шарти ________________________________

___________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________

7. Ишнинг бошланиши __ h __ min. "__" ___________ 20___ й.

8. Ишнинг тугаши __ h __ min. "__" ___________ 20___ й.

9. Қувурётқизгич-кранларда хавфсиз иш олиб боришга жавобгар шахс

___________________________________________________________________________

(лавозими, фамилияси, исми, отасининг исми,

___________________________________________________________________________

тайинланганлиги тўғрисида буйруқнинг номери ва санаси)

10. Юк илувчи ____________________________________________________________

(фамилияси, исми, шарифи)

___________________________________________________________________________

(гувоҳнома рақами, охирги текширувдан ўтган санаси)

11. Қўриқланадиган зонада қувурётқизгич-краннинг ишлашига рухсатнома __________

___________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________

(рухсатнома берган корхона, рухсатноманинг санаси ва рақами)

12. Нарядни бош муҳандис (энергетик) берди ___________________________________

___________________________________________________________________________

(ташкилот, имзо)

13. 5-бандда кўрсатилган зарур хавфсизлик чоралари бажарилган __________

___________________________________________________________________________

___________________________________________________________________________

Қувурётқизгич-кранларда хавфсиз иш олиб боришга жавобгар шахс

_____________________

(имзо)

"___" _________ 20___ й.

14. Қувурётқизгич-кран машинисти йўл-йўриқ олди ___________________________

______________________

(имзо)

"___" ___________ 20___ й.

Эслатма.

1.Наряд икки нусхада ёзилади: биринчиси қувурётқизгич-краннинг машинисти (кранчиси) га берилади, иккинчиси иш юритувчида сақланади.

2. 11-банд электрўтказгич линиясининг қўриқланадиган зонасида иш олиб борган пайтда тўлдирилади.

3. Ҳаво электрўтказгич тармоғига улардан чиққан шахобча симлар ҳам киради.

4. Электрўтказгич тармоқлари яқинидаги ишлар қувурётқизгич-кранларда хавфсиз иш олиб боришга жавобгар раҳбар шахс раҳбарлиги остида ва иштирокида бажарилади.

11-илова

(мажбурий)

Уйма тупроқ бўлмаганда, қувурётқизгич-краннинг

траншея қиялиги бошидан таянч чегарасининг

четигача бўлган масофа, (m)

Траншея-нинг чуқурлиги, m

Тупроқ

қумли ва шағалли

супесли

суглинкали

гилли

Қуруқ лёссли

1

1,5

1,25

1,00

1,00

1,00

2

3,0

2,40

2,00

1,50

2,00

3

4,0

3,60

3,25

1,75

2,50

4

5,0

4,40

4,00

3,00

3,00

5

6,0

5,30

4,75

3,50

3,50

12-илова

(мажбурий)

Юк кўтарувчи машиналар арқонларини яроқсизликка

чиқариш (браковка) меъёрлари

1.Ишлатишда бўлган юк кўтариш машиналарининг арқонларини яроқсизликка чиқариш, мазкур Иловага мувофиқ амалга оширилади.

Арқонларни хавфсиз фойдаланишни баҳолаш учун қуйидаги мезонлардан фойдаланилади:

a)симларнинг узилиш тавсифи ва сони (1-3 расмда), шунинг билан бирга охирги учларида сим узилишларининг борлиги, симлар узилишларининг жойлашишлари, мавжудлиги, симлар узилишлари сонининг кўпайиш тезлиги;

b)туташ узилиши;

c)ташқи ва ички эскириш;

d)ташқи ва ички занглаш;

e)арқон диаметри кўндаланг кесими майдонининг маҳаллий кичрайиши (ички негизидаги узилишлар);

f)арқон симларининг кўндаланг кесими майдонини кичрайиши (ички кесимлар йўқолиши);

g)тўлқинланиш, саватсимонлик, сим ва туташмаларнинг сиқиб чиқарилиши, туташмаларнинг эзилиши, синишлар, эгилиб кетишлар каби деформациялар;

h)ҳаракат таъсири ёки ёйли электр разряди натижасида бузилишлар.

2.Пўлат ва чўян блоклар билан ишлаётган арқонларни яроқсиз деб топишни, 1-жадвалга мувофиқ симлар узилишлари сонига кўра амалга ошириш лозим.

Одамларни кўтаришга мўлжалланган ва шунингдек, қизиган ва эриган металларни, ёнғиндан хавфли ва заҳарли моддаларни ташувчи юк кўтариш машиналари тросларидаги симлар узилиши сони икки баравар камроқ бўлганда ҳам яроқсиз деб топилиши лозим.

1 - жадвал

Пўлат ва чўян блокларда ишлаётган қўшалоқ ўрамли яроқсиз деб топиладиган арқонларда симлар узилишлари сони

Ташқи ўрамлардаги тутиб турувчи асосий симларнинг сони

Давлат стандартлари ва ИСО бўйича арқонлар конструкцияси

Ўрам тури

Арқон-нинг ГОСТ бўйича русуми

Механизмнинг тасниф (режими) гуруҳи

М1, М2, М3 и М4

М5, М6, М7 и М8

бутсимон ўрам

бир томонли ўрам

бутсимон ўрам

бир томонли ўрам

участканинг узунлиги

6d

30d

6d

30d

6d

30d

6d

30d

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

n £ 50

6х7(6/1)

2

4

1

2

4

8

2

4

6х7(1+6)+1х7(1+6)

ЛК-О

3066-80

6х7(1+6)+1о.с.

ЛК-О

3066-80

8х6(0+6)+9о.с.

ЛК-О

3066-80

51£n£75

6х19(9/9/1)*

3

6

2

3

6

12

3

6

6х19(1+9+9)+1о.с.

ЛК-О

3077-80

6х19(1+9+9)+7х7(1+6)*

ЛК-О

3081-80

76£n£100

18х7(1+6)+1о.с.

4

8

2

4

8

16

4

8

101£n£120

8х19(9/9/1)*

5

10

2

5

10

19

5

10

6х19(12/6/1)

6х19(12/6+6F/1)

6х25FS(12/12/1)*

6х19(1+6+6/6)+7х7(1+6)

ЛК-Р

14954-80

6х19(1+6+6/6)+1о.с.

ЛК-Р

2688-80

6х25(1+6;6+12)+1о.с.

ЛК-З

7665-80

6х25(1+6;6+12)+7х7(1+6)

ЛК-З

7667-80

121£n£140

8х16(0+5+11)+9о.с.

ТК

3097-80

6

11

3

6

11

22

6

11

141£n£160

8х19(12/6+6F/1)

6

13

3

6

13

26

6

13

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

161£n£180

6х36(14/7+7/7/1)*

7

14

4

7

14

29

7

14

6х30(0+15+15)+7о.с.

ЛК-О

3083-80

6х36(1+7+7/7+14)+1о.с.*

ЛК-РО

7668-80

6х36(1+7+7/7+14)+7х7(1+6)*

ЛК-РО

7669-80

181£n£200

6х31(1+6+6/6+12)+1о.с.

8

16

4

8

16

32

8

16

6х31(1+6+6/6+12)+7х7(1+6)

6х37(1+6+15+15)+1о.с.

ТЛК-О

3079-80

201£n£220

6х41(16/8+8/8/1)*

9

18

4

9

18

38

9

18

221£n£240

6х37(18/12/6/1)

18х19(1+6+6/6)+1о.с.

ЛК-Р

3088-80

241£n£260

10

21

5

10

21

42

10

21

261£n£280

11

22

6

11

22

45

11

22

281£n£300

12

24

6

12

24

48

12

24

300£n

0,04 n

0,08 n

0,02 n

0,04 n

0,08 n

0,16 n

0,04 n

0,08 n

Эслатма:

1. n – арқоннинг ташқи туташмаларидаги тутиб турувчи асосий симлар сони, d – арқон диаметри, mm.

2. Тўлдирувчи симлар тутиб турувчи ҳисобланмайди, шунинг учун ҳисобга олинмайди. Бир неча тутамлар қатлами арқонларда фақат кўриниб турувчи ташқи қатламлари ҳисобга олинади. Пўлат ўзакли арқонларда ўзак ички тутам деб ҳисобланади ва ҳисобга олинмайди.

3. Арқонда узилган симлар сонини учларидаги узилган симлар билан адаштирмаслик керак. Чунки учларидаги узилишлар сони 2 барабар кўпроқ бўлиши мумкин.

4. Ташқари тутамлардаги симларнинг диаметри пастда жойлашган қатлам симларининг диаметридан ортиқ бўлган конструкция арқонлари учун конструкция табақаси (класси пасайтирилган ва юлдузча билан белгиланган).

5. Арқонни тўлиқ ёки қисман синтетик материалдан ёки синтетик футеровкали металлдан тайёрланган блоклар билан ишлашида арқон ичида кўп сонли узилишлар арқоннинг ташқи кўринишида симлар узилиши белгилари ёки тезкор эскиришлар кузатиб турилади. Бундай арқонлар ички кесимининг ҳолатига қараб яроқсизликка чиқарилади.

6. Жадвалдаги ИСО ва давлат стандартлари бўйича графани тўлдирилмаслик тегишли сим сони билан арқонлар конструкцияси йўқлигини билдиради. Бундай арқонлар яроқсиз топилиши учун узилишлар сони жадвалнинг пастки сатрида белгиланган формула бўйича аниқланади, аниқланган белги сони кўп томонга қараб бутунга яхлитланади.

1 - расм. Хочсимон ўралган арқон симларининг узилишлари ва силжишлари

2 - расм.Уларнинг эскириши билан симларнинг узилиш бирлиги:

а) хочсимон ўрамдаги арқонда;

б) бир томонлама ўрамли арқонда.

3 - расм. Тенглаштирувчи блок минтақасида симларнинг узилиши:

а) арқоннинг бир неча тутамларида;

б) маҳаллий эскирган иккита тутамда.

1.Сирти бўйлаб эскириш (4 - расм) ёки занглаш (5 - расм) натижасида арқон диаметри номинал диаметрга қараганда, 7 % га ёки кўпроқ ўлчамга кичрайганда, арқон симларида кўзга кўринган узилишлар йўқлигида ҳам яроқсиз деб ҳисобланади.

Ўзак бузилишида – ички эскириш, эзилиш, узилиш ва ҳ.к. натижасида арқон диамерти кичрайганда (айланмайдиган арқонларнинг номинал диаметридан 3% га ва бошқа арқонларнинг – 10%), симларда кўзга кўринадиган узилишлар бўлмаганда ҳам яроқсиз топилиши лозим (6 - расм).

Арқон симларининг сиртидаги эскириш ёки занглаш кузатилганда, узилишлар сони яроқсиз топилиш белгиси билан маълумотларга мувофиқ камайтирилиши лозим (2 - жадвал).

Ташқи симларнинг дастлабки диаметрига нисбатан эскириши (4 - расмга қаранг) ёки занглаш (5 - расмга қаранг) натижасида 40% га кичрайганда, арқон яроқсиз ҳисобланади.

Симларнинг диаметри бўйича эскириши ёки занглашини аниқлаш микрометр ёки шунга ўхшаш аникликни таъминловчи бошқа асбоб билан амалга оширилади.

Симларнинг узилиш сони 1-жадвалда кўрсатилганидан камроқ бўлганда ва шунингдек, симларнинг узилмасдан ташқи кўринишлари эскириши кузатилганда, арқон қуйидаги шартлар бажарилганда, ишлашига рухсат берилиши мумкин. Унинг ҳолатини пухта кузатиб туриш, вақти-вақтида кўрикдан ўтказиш, кузатиш ва кўрик натижаларини журналга ёзиш ва 2-жадвалда кўрсатилган даражага эскириш даражаси етганда арқонни алмаштириш.

2 - жадвал

Арқоннинг сирти эскириш ёки занглаш даражасига кўра яроқсиз деб топиш меъёрлари

Сирти эскириши ёки занглаши натижасида симлар диамертининг кичрайиши, %

1 - жадвалда кўрсатилган меъёрларга нисбатан симларнинг узилиш сони, %

10

85

15

75

20

70

25

60

30 ва ундан зиёд

50

4 - расм. Хочсимон ўрамли сиртқи симларнинг эскириши:

a)симларда майда силлиқланиш рўй бериши;

b)айрим симлардаги катталашган силлиқланиш узунлиги;

c)айрим симларнинг диаметри кўринарли ўлчамда кичрайиши туфайли силлиқланишнинг ривожланиши;

d)барча симларда силлиқланишлар, содир бўлиши туфайли арқон диаметрининг кичрайиши;

e)арқондаги барча ташқи симларининг ўта эскириши (симлар диаметрининг 40% гача камайиши).

5 - расм. Хочсимон ўрамли арқон симлар сатҳидаги занглаш:

a)юзанинг дастлабки оксидланиши;

b)юзанинг умумий оксидланиши;

c)сезиларли оксидланиши;

d)кучли оксидланиши;

e)ўта занглаш.

2.Ўрамларнинг ички қатламларидаги симларнинг узилишлари, механик эскириши ва занглашга учраган ички симларнинг ҳолатини баҳолаш, яъни арқон кўндаланг қисмидаги металлнинг йўқолишини назорат қилиш учун (ички кесимнинг йўқотишлари), арқонни бутун узунлигида дефектоскопия ўтказилиши лозим. Дефектоскопия ёрдамида симлар кесимларида 17,5% ва ундан кўпроқ йўқотишлар қайд қилинганда, арқон яроқсиз деб топилади.

6 - расм. Органик ўзакларнинг бузилиши жойида арқон диаметрининг кичрайиши.

7 - расм. Симларнинг кўндаланг кесими майдонининг кичрайиши (ўта ички занглаш).

3.Арқонда битта ёки бир неча узилган ўрамлар аниқланганда, уларни келгусида ишлатиш мумкин эмас.

4.Арқоннинг тўлқинсимонлиги спиралининг қадами ва йўналишига кўра тавсифланади (8 - расм). Арқоннинг тўлқинсимонлик спирали йўналишлари ва ўрамлари тўғри келиб, арқоннинг тўлқинсимон спиралининг қадамлари Hв ва Hк ўрами тенглигида, арқон қуйидаги кўрсатгичларга асосан яроқсиз деб топилади: dв ³ 1,08 dк, бунда dв – тўлқинсимонлик спирали диаметри, dк – арқоннинг номинал диаметри.

Арқоннинг тўлқинсимон спирали йўналишлари ва ўрами тўғри келмаганда ва арқоннинг тўлқинсимонлик спирали қадамлари ва ўрами тенг бўлмаганда ёки параметрларнинг биттаси тўғри келганда, арқон қуйидаги кўрсатгичларда яроқсиз деб топилади: dв ³ 4/3 dк, қурилаётган участка узунлиги 25 dк - дан ошмаслиги лозим.

8 - расм. Арқоннинг тўлқинсимонлиги (изоҳ матнда).

5.Қуйидаги нуқсонлар аниқланганда, арқонларни келгусида ишлашига йўл қўйилмаслиги лозим: саватсимон деформацияларда (9-расм); ўзак сиқиб чиқарилганда (10-расм); тутамлар сиқиб чиқарилганда ёки қатламларга ажралганида (11-расм); арқон диаметрининг маҳаллий катталашишида (6-расмга қаранг); эзилган участкаларда (13-расм); арқоннинг ўралиб кетишида (14-расм); букилишларида (15-расм); эгилиб кетишларида (16-расм); ҳарорат таъсири ёки электр ёй разряди натижаларида бузилишларда.

9-расм. Саватсимон деформация.

10-расм. Сиқиб чиқарувчи ўзаклар.

11-расм. Тутам симларининг сиқиб чиқарилиши:

а – бир тутамда;

б – бир нечта тутамда.

12-расм. Арқон диаметрини маҳаллий катталашиши

13-расм. Арқоннинг эзилиши.

14-расм. Арқоннинг буралиб кетиши.

15-расм. Арқоннинг синиши.

16-расм. Арқоннинг букилиб қолиши.

13-илова

(мажбурий)

Қувурётқизгич-кран элементларини яроқсизликка

чиқаришга доир чегара меъёрлари

Элементлар

Қуйидаги нуқсонлар мавжудлигида элемент яроқсиз ҳисобланади:

Блоклар

1.Ариқчанинг дастлабки радиусдан 40% дан кўпроқ қисми ейилганда.

Барабанлар

1. Ҳар хил ҳажмдаги ёриқлар.

2. Барабан ариқчасининг кесмаси 2 mm дан кўпроққа ейилганда.

Илгаклар

1. Юзасида йиртиқ ва ёриқлар пайдо бўлганда.

2. Илгакнинг бўғзи дастлабки тик кесмасига нисбатан 10 % га ейилганда.

Тўхтатиш шкивлари

1. Ишчи ва ўтказиш юзасида намоён бўлган синиқлар ва ёриқлар.

2. ҳалқанинг ишчи юзаси дастлабки қалинликка нисбатан 25 % дан кўпроққа ейилганда.

Тўхтатиш накладкалари

1. Юзасида ёриқлар ва бошқа нуқсонлар пайдо бўлганда.

2. Қалинлиги бўйлаб парчинмих бошчаси кўрингунча ёки тўхтатгич қоплагичи дастлабки қалинлигига нисбатан 50% дан кўпроққа ейилганда.

Tadbir nomiAmalga oshirish mexanizmiAmalga oshirish muddatiIjrochilar
1Muhokama qoidalar16 aprel 2016 yil"Sanoatgeokontexnazorat"

So`rovnoma natijalari