Ҳомиладорлик бўйича рўйхатдан ўтишим шартми?

Агар Сиз ҳомиладор бўлсангиз ва ҳомиланинг ривожланиш босқичи 12 ҳафтага етган бўлса зудлик билан доимий ёки вақтинча рўйхатга олинган жойингиз бўйича қишлоқ врачлик пунктлари, қишлоқ ва шаҳар оилавий поликлиникаларида рўйхатдан ўтишингиз шарт. Соғлиқни сақлаш вазирининг 2012 йил 18 майдаги 137-сонли буйруғи билан тасдиқланган низомга асосан ҳомиладор аёлларни рўйхатга қийиш ва туғруққа қадар даврий тиббий кўрикларни ўтказиш мутлақо бепул, давлат ҳисобидан амалга оширилади.

Бунинг учун Сиз паспортингиз ёки уни ўрнини босувчи бошқа ҳужжат билан, у бўлмаганда маҳалла фуқаролар йиғинининг маълумотномаси асосида маҳаллий поликлиникада (ёки қишлоқ врачлик пункти) диспансер кузатувига олинади. Ҳомиладор аёлларни рўйхатга қўйиш учун ҳақ ундирилмайди.

Тиббий кузатув ҳудудий доя ва тиббий патронаж ҳамшираси томонидан индивидуал амалга оширади.

Ҳомиладор аёлларнинг диспансер назоратини олиб боришдан мақсад оналар саломатлигини мустаҳкамлаш, оналар ва болалар ўлимини олдини олишдан иборатдир.

Ёдингиздан чиқмасин: ҳомиладор аёл далилларга асосланган маълумот ва замонавий технологияларга асосланиб бутун хомиладорлик даврида 7 мартадан кам бўлмаган малакали антенатал парваришдан ўтказилиши лозим.

Қачон ҳомиладорлик ва туғиш таътилига чиқишим мумкин?

Агар Сиз ҳомиладор бўлсангиз ва Ўзбекистон қонунчилиги бўйича меҳнат шартномаси асосида ишласангиз туққунга қадар 70 (етмиш) календарь кун ва туққандан кейин 56 (эллик олти) календарь кун (туғиш қийин кечган ёки икки ва ундан ортиқ бола туғилган ҳолларда —етмиш календарь кун) муддати билан ҳомиладорлик ва туғиш таътили олишингиз мумкин бўлади. Ҳомиладорлик ва туғиш таътилига чиқишдан аввал ўз врачингизга мурожаат қилинг. У Сизга шу давр учун меҳнатга лаёқатсизлик варақаси расмийлаштириб беради. Ушбу меҳнатга лаёқатсизлик варақаси ҳомиладорлик ва туғиш бўйича нафақани тайинлаш ва тўлаш учун асос бўлади. Меҳнатга лаёқатсизлик варақаси ходимга у ҳомиладорлик бўйича рўйхатдан ўтган оилавий поликлиникадан ҳомиладорликнинг 31 ҳафтасидан бошлаб берилади. Меҳнатга лаёқатсизлик варақаси корхонанинг кадрлар бўлими, у бўлмаса бухгалтериясига топширилиши керак.

Ҳомиладорлик ва туғиш таътилига чиқиш вақти ҳақида иш берувчингизни олдиндан хабардор қилинг.

Қанча муддатга нафақа тайинланади?

Ҳомиладор аёлга 70 (етмиш) календарь кун ва туққандан кейин 56 (эллик олти) календарь кун (туғиш қийин кечган ёки икки ва ундан ортиқ бола туғилган ҳолларда —етмиш календарь кун) муддати билан ҳомиладорлик ва туғиш таътили берилади ва шу давр учун нафақа тўланади.

Нафақа миқдори қанча бўлади?

Қонун талабига кўра, ишга қабул қилинган кундан бошлаб 12 ойдан кам иш стажи бўлганда нафақа иш ҳақингизнинг 75% фоизи, 12 ойдан ошиқ бўлганда эса 100% миқдорида тўланади. Яъни, айтайлик 1 млн. сўм ойлик иш ҳақи оладиган аёл атиги 5 ой ишлаб «декрет таътили»га чиққан бўлса, унинг бир ойлик нафақаси миқдори 750 минг сўмни ташкил этади. Нафақа барча ойлар учун олдиндан тўлаб берилади.

Туғруқхона хизматларидан фойдаланиш тартиби қандай?

Сиз ўзингиз ҳоҳлаган тиббиёт муасссасасида тиббий ёрдам олиш, шу жумладан фарзандингизни дунёга келтиришингиз мумкин. Бунинг учун доимий ёки вақтинча рўйхатдан ўтган жойингиз бўйича туғруқхонагагина мурожаат қилишингиз шарт эмас.  

Туғруқхона хизматлари бепул бўлиб, барча харажатлар давлат бюджети маблағлари ҳисобидан қопланади. Айрим дори воситалари ва тиббиёт муассасаси томонидан кўрсатилган қўшимча хизматлар учун белгиланган тартибда тасдиқланган миқдорларда ҳақ ундирилиши мумкин.   

Туғруқхонага мурожаат қилишдан аввал ҳоимладорлик бўйича ўзингиз рўйхатдан ўтган тиббиёт муассасасидан алмашув варақаси (обменный лист)ни олишингиз лозим бўлади.

Туғилган фарзандимни қаерда рўйхатдан ўтказаман?

Фарзанд туғилгандан кейин у албатта фуқаролик ҳолатлари далолатномаларини ёзиш (ФҲДЁ) бўлими, халқ тилида айтганда ЗАГС идорасида рўйхатдан ўтказилади ва унга туғилганлик ҳақида гувоҳнома (метрика) берилади. Туғилганлик ҳақидаги гувоҳномани олиш учун туғилганлик ҳақида туғруқхонадан берилган тиббий маълумотнома, ота-оналар ёки улардан бирининг шахсини тасдиқловчи ҳужжатлар, никоҳ тузилганлиги ҳақидаги гувоҳнома ёки оталикни белгилаш ҳақидаги ариза ёхуд никоҳда бўлмаган онанинг аризаси тақдим этилади.

Агар бола туғруқхонадан ташқари жойларда ва тиббий ёрдамсиз туғилган бўлса туғилишини қайд этиш участка шифокори (фельдшер ёки акушер) томонидан берилган туғилганлик ҳақидаги тиббий маълумотнома асосида амалга оширилади.

Фарзанд отаси ёки онасининг доимий яшаш манзили бўйича ёки у туғилган жойдаги ФҲДЁ бўлимида рўйхатга олинади. Туғилганлик ҳақида гувоҳномалар берганлик учун энг кам иш ҳақининг 10 фоизи (01.12.2019 йил ҳолатига 22300 сўм) миқдорида давлат божи ундирилади.  

Топиб олинган (ташлаб кетилган) болаларни туғилишини қайд этиш тартиби қандай кимга мурожаат этиш лозим?

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2016 йил 14 ноябрдаги 387-сон қарори билан тасдиқланган Фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш қоидаларига асоан топиб олинган (ташлаб кетилган) боланинг туғилганлигини қайд этиш ички ишлар, васийлик ва ҳомийлик органлари, бола жойлашган муассаса маъмурияти ёки тиббиёт муассасасининг аризасига биноан амалга оширилади. Болани топиб олган шахс бу ҳақда йигирма тўрт соат мобайнида ушбу тумандаги ички ишлар органига ёки васийлик ва ҳомийлик органига хабар бериши керак.

Ички ишлар, васийлик ва ҳомийлик органлари, бола жойлашган муассаса ёки тиббиёт муассасаси маъмурияти бола топилганидан кейин етти иш кунидан кечикмаган муддатда ФҲДЁ органларига топиб олинган (ташлаб кетилган) болани қайд этиш ҳақида мурожаат этишлари шарт.

Топиб олинган (ташлаб кетилган) бола туғилганлигини қайд этиш ҳақидаги ариза билан бир пайтда:

ички ишлар органи ёки васийлик ва ҳомийлик органининг боланинг топиб олинган вақти, жойи ва топиб олинган пайтдаги ҳолати тўғрисида бола топиб олинган вақтда тузилган далолатномаси;

тиббий муассасанинг топиб олинган (ташлаб кетилган) боланинг ёши, жинси, вазни ва бўйи ҳақидаги маълумотномаси (хулосаси) тақдим этилиши зарур.

Топиб олинган (ташлаб кетилган) боланинг туғилганлик ҳақидаги далолатнома ёзувига ота-онасининг фамилияси, исми ва миллати тўғрисидаги маълумотлар ушбу банднинг иккинчи хатбошисида санаб ўтилган органларнинг кўрсатмалари асосида киритилади. Бундай ҳолда боланинг ва унинг ота-онаси сифатида кўрсатилган шахсларнинг фамилияси бир хилда ёзилади.

Жорий йилнинг 14 май куни фарзандли бўлдик, оилам билан келишиб фарзандимга мени исмимни фамилия қилиб бермоқчимиз бироқ ФҲДЁ органи ходимлари томонидан ўз исмимни фарзандимга фамилия қилиб беришга қонунчилик руҳсат бермаслигини айтишди. ФҲДЁ органи ходимларининг бу харакати қонунийми?

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2016 йил 14 ноябрда 387-сон қарори билан тасдиқланган “Фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш Қоидалари”нинг  23, 24, 25-бандига кўра боланинг туғилганлигини қайд этишда унга фамилия ота-онасининг келишувига кўра ота ёки онанинг фамилияси, шунингдек миллий анъаналарга мувофиқ ота ёки она томонидан бобонинг исми бўйича берилади. Келишув бўлмаган тақдирда низолар васийлик ва ҳомийлик органи, консуллик округида эса — консул томонидан ҳал этилади. Болага исм ота-онанинг розилигига кўра берилади. Болага қўшалоқ исм беришга йўл қўйилади (Саидаҳмадхўжа, Тўхтамуроджон, Гулираъно, Мирзаолим, Мирзо Улуғбек, Роза-Мария).Боланинг манфаатларидан келиб чиққан ҳолда, унга келгусида унинг шаъни ва қадрини камситиши мумкин бўлган исм берилишига йўл қўйилмайди. Бола исмига доир келишув мавжуд бўлмаганда пайдо бўлган келишмовчилик васийлик ва ҳомийлик органи томонидан ҳал этилади. Боланинг ота исми унинг отасининг исмига кўра берилади.

Фарзандли бўлдим лекин эрим билан қонуний никоҳдан ўтмаганмиз туғилган фарзандим отасига нисбатан қандайдур ҳуқуқларга эга бўладими?

Ўзбекистон Республикаси Оила Кодексининг 64-моддаси мувофиқ ўзаро никоҳда бўлмаган шахслардан туғилган болаларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, ота-онаси ва уларнинг қариндошларига нисбатан ўзаро никоҳда бўлган шахслардан туғилган болалар билан тенг ҳуқуқ ва мажбуриятларга эга бўлиши қонунчилигимизда аниқ белгилаб қуйилган.

Айрим сабабларга кўра 2000 йилда туғилган фарзандимни туғилиши қайд этилмаган, унинг туғилиши қайд этиш учун қаерга ва қандай ҳужжат олиб бориш керак?

Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2016 йил 14 ноябрдаги 387-сон қарори билан тасдиқланган Фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш қоидаларининг 19-бандига асосан 16 ёшдан ошган тиббий муассасадан ташқарида ва тиббий ёрдамсиз туғилган болага нисбатан тиббиёт муассасаси томонидан туғилганлик ҳақидаги маълумотнома расмийлаштирилмаган шахсларнинг туғилганлигини қайд этиш суднинг ҳал қилув қарори асосида амалга оширилади.

Агар бола 16 ва ундан катта ёшда бўлса ва унга нисбатан тиббиёт муассасаси томонидан расмийлаштирилган туғилганлик ҳақидаги тиббий маълумотнома мавжуд бўлса, унинг туғилиши ота-она ёки улардан бири ва вояга етган боланинг аризасига кўра қайд этилади.

Маълумот учун, Вазирлар Маҳкамасининг 2020 йил 26 августдаги 514-сон “Фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш органлари фаолиятини Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Давлат хизматлари агентлиги тизимида самарали ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Қарорга асосан ўзгартириш киритилди.

Ўзбекистон Республикаси адлия вазирининг 2013 йил 31 декабрдаги буйруғи билан тасдиқланган Фуқаролик ҳолати далолатномаларини ёзиш органларида иш юритиш тартиби тўғрисидаги Йўриқноманинг (рег. 2547, 2018 йил 31 декбарь) 59-бандида ўн олти ёш ва ундан катта бўлган боланинг туғилишини қайд этиш учун ФҲДЁ органига туғилишни қайд этиш муддатини ўтказиб юборганлик сабаблари кўрсатилган ариза ва боланинг туғилганлиги ҳақида тиббий маълумотнома, боланинг соғлиғи тўғрисида маълумотнома, боланинг таълим олаётганлиги тўғрисида маълумотнома ва тегишли ФҲДЁ архивидан ушбу болага нисбатан туғилганлик ҳақида далолатнома ёзуви қайд этилмаганлиги тўғрисида маълумотнома тақдим этилиши назарда тутилган.

Бола парваришлаш нафақасини қандай олиш мумкин?

Фарздандингиз икки ёшга тўлгунга қадар уни парвариш қилиш учун нафақа олишингиз мумкин.

Бола парваришлаш нафақаси ишловчи аёлларга уларнинг иш жойларидан тўланади.

Бюджетдан молиялаштириладиган давлат ташкилотлари ходимларига бундай турдаги нафақа уларнинг яшаш жойидаги маҳалла фуқаролар йиғини томонидан, алоҳида талаблар бўйича тайинланади.

Бир ойлик нафақанинг миқдори календар йил бошланган вақтда амалда бўлган базавий ҳисоблаш миқдори (энг кам иш ҳақи)нинг икки баравари миқдорида тайинланади ва тўланади. Унинг миқдори кейинги календар йилдан бошлаб янги тарифга ўзгартирилади.

Болани эмлаш ва даврий эмлашдан ўтказиш қандай амалга оширилади?

Болани бирламчи эмлаш ва даврий эмлаш жараёни 0 ёшдан 16 ёшгача бўлган болаларда Соғлиқни сақлаш вазирлиги тасдиқлаган эмлаш календари асосида олиб борилади.

Ҳозирги кунда 2008 йилда тасдиқланган профилактик эмалаш графиги амал қилиб турипти. Унга кўра, болалар ўзлари яшаб турган поликлиникада қуйидаги график асосида эмланади:

1 суткалик бўлганда – ВГВ-1

2-5 кунлик бўлганда - ОПВ-0 БЦЖ-1

2 ойлик бўлганда - АКДС-1 ВГВ-2 +ХИБ-1 ОПВ-1

3 ойлик бўлганда - АКДС–2 ВГВ-3 +ХИБ-2 ОПВ–2

4 ойлик бўлганда - АКДС–3 ВГВ-4 +ХИБ-3 ОПВ–3

1 ёш бўлганда – КПК – 1

16 ойлик бўлганда - АКДС–4 ОПВ–4

6 ёшга тўлганда – КПК-2

7 ёшга тўлганда - АДС-М-5 ОПВ БЦЖ-2

14-15 ёшга тўлганда – БЦЖ-3

16 ёшга тўлганда АДС-М-6.

Мактаб ёшидаги болаларни эмлаш мактаб маъмурияти ва ҳудудий тиббиёт муассасаси ҳамкорлигида гуруҳ-гуруҳ бўлиб амалга оширилиши мумкин. Юқоридаги барча эмлаш учун қўлланиладиган дори воситалари давлат бюджети ҳисобидан таъминланади ва фуқаролардан бирор бир шаклда тўлов ундирилмайди.

Агар фарзанд ёлғиз онадан туғилган бўлсачи (қонуний никоҳ бўлмаган ҳолларда)?

Туғилишни қайд этиш учун ёлғиз (қонуний никоҳда бўлмаган) она томонидан ФҲДЁ органига онанинг шахсини тасдиқловчи ҳужжат ва ёзма аризаси тақдим этилади. 

Ёлғиз онанинг аризасида она ва отанинг фамилияси бир хилда — онанинг фамилияси бўйича кўрсатилиши лозим.

Боланинг фамилияси эса онанинг фамилияси ёки миллий анъаналарга кўра она томонидан бобонинг исми бўйича берилиши мумкин.

Маҳалладан бола парваришлаш нафақасини олиш учун нима қилишим керак?

Унутмаслик лозимки, бола парваришлаш даври учун нафақа ҳаммага ҳам берилавермайди. Ишламайдиган аёллар ёки давлат бюджетидан молиялаштириладиган корхоналарда ишловчи аёллар бола парвариши бўйича нафақа олиш учун боланинг онаси доимий яшаб турган жойдаги маҳалла фуқаролар йиғинига ариза билан мурожаат қилиши лозим.

Аризага қуйидагилар илова қилинади:

оила таркиби ва даромадлари тўғрисидаги маълумотлар ҳамда ушбу даромадларни тасдиқловчи ҳужжатлар;

боланинг туғилганлик тўғрисидаги гувоҳномаси нусхаси;

агар болалар васийликка олинган бўлса – васийлик ва ҳомийлик органининг қароридан кўчирма.

Бола парвариши бўйича нафақа тайинлаш ва тўлаш тўғрисидаги қарор посёлка, қишлоқ ва овул, шунингдек шаҳарларнинг маҳаллалари фуқаролар йиғини ҳузурида ташкил этилган Комиссия томонидан қабул қилинади.Бола парвариши бўйича нафақа ҳар бир оила аъзосига ўртача ойлик жами даромад миқдори жами даромад аниқланаётган давр учун белгиланган энг кам ойлик иш ҳақининг 1,5 баравардан ортиқ бўлмаган оилаларга тайинланади. Бола парвариши бўйича нафақа эса – 12 ойга тайинланади, бироқ бола икки ёшга тўлган ойдан кейинги ойдан ўтмайди.

Агар туғилган, фарзандликка олинган ёки васийликка қабул қилинган икки ва ундан ортиқ болалар парвариш қилинса, у ҳолда бола парвариши бўйича нафақа кичик бола икки ёшга тўлгунга қадар фақат бир нафар бола учун тўланади.

Чет элда туғилган боланинг туғилишини қайд этиш учун қандай ҳужжатлар тақдим этилади?

Кейинчалик Ўзбекистон Республикасининг фуқароси деб ҳисобланиши мумкин бўлган боланинг туғилишини рўйҳатдан ўтказиш бола туғилган ёки унинг ота-онаси  доимий ёки вақтинча яшайдиган консуллик округининг консули томонидан амалга оширилади.

Агар бола чет элда туғилган бўлса ва унинг туғилиши туғилишни рўйхатга олиш идорасида рўйҳатдан ўтмаган бўлса унда туғилишни рўйхатдан ўтказиш учун қуйидаги ҳужжатлар талаб қилинади.

– бола туғилиши тўғрисида тиббий маълумотнома;

– яшаш жойидаги тиббиёт муассасисидан маълумотнома (агар ўқиса);

– боланинг туғилиши рўйҳатдан ўтказиш тўғрисидаги акт ёзувининг йўқлиги тўғрисида рўйхатга олиш идорасининг тегишли архив маълумотномаси.

Вазирлар Маҳкамасининг 2016 йил 14 ноябрдаги 387-сон қарори билан тасдиқланган Фуқаролик ҳолати далолатномаларини қайд этиш қоидалари.